Karpie koi

Infrastruktura ogrodowa bywa dzisiaj bardzo bogata. Już nie wystarczy kilka kwiatowych klombów, drzewek i trawnik. Coraz częściej zakładane są oczka wodne, a nawet sztuczne strumienie. Wtedy warto wpuścić do nich dla ozdoby bajecznie kolorowe ryby. Masz ozdobny staw przy domu lub na rekreacyjnej działce i chcesz zasiedlić go rybami, wiec konieczne przeczytaj, jak hodować kolorowe karpie koi. Sprawdź, jak powstał karp koi.

Karp koi systematyka i pochodzenie.

Karpie koi to rybysłodkowodne należące do rodziny karpiowatych (łac. Cyprinidae), rzędu karpiokształtnych (łac. Cypriniformes), gromady promieniopłetwe zwanej też kostnopromieniste lub kostnopromienne (łac. Actinopterygii), podtypu kręgowce (łac. Vertebrata) i typu strunowce (łac. Chordata). Karpie koi to ryby słynące z tego, że są bardzo różnie kolorowe, a przez to atrakcyjnie ozdobne, jako rybki w przydomowych i innych reprezentacyjnych stawach, basenach itp. Ryba ta jest tak naprawdę udoskonaloną przez człowieka, hodowlaną wersją dzikiego karpia zwyczajnego (łac. Cyprinus carpio).

Jak, kiedy i gdzie powstał karp koi?

Karp zwyczajny (łac. Cyprinus carpio) z którego wywodzą się wszystkie karpie koi, jako gatunek powstał na przełomie trzeciorzędu i czwartorzędu w rejonie wschodniej Anatolii i Morza Kaspijskiego. Forma dzika karpia żyje do dzisiaj i jest nazywana sazan. Pierwotnie sazany żyły w Europie południowo-wschodniej i Azji zachodniej w dopływach morza Czarnego, Egejskiego, Aralskiego i Kaspijskiego. Z dzikiego sazana, karp został też z czasem udomowiony przez ludzi, najwcześniej w Chinach w V w. p.n.e.

Pierwsze historyczne wzmianki o karpiach żyjących w Europie podał Arystoteles i pochodzą one z roku 350 p.n.e. O dzikich karpiach łowionych dla celów kulinarnych pisał też inny starożytny uczony Pliniusz Starszy (23-74 p.n.e.) w swym autorskim dziele „Historia Naturalna”. Różne gatunki karpi zostały pierwotnie udomowione najpierw w Azji Wschodniej, jako ryby spożywcze. W Europie także stały się pierwszymi rybami, jakie zaczęto tu hodować w sztucznych stawach w tym celu. Stawy karpiowe najpierw zakładano wyłącznie przy klasztorach, co trwało przez ładne kilkaset lat. Zwykli ludzie nie mieli prawa do ich hodowli. Od VII do XII w. miał miejsce szybki rozwój hodowli karpia w majątkach klasztornych w takich krajach, jak Francja, Niemcy, Belgia i na Bałkanach.

W XVIII w. zaczęto popularnie hodować te ryby także w majątkach szlacheckich, a potem również przez chłopów. Obecnie karp zwyczajny jest jedną z najważniejszych ryb spożywczych i hodowlanych. Powszechnie wiadomo przy tym, że wywodzące się od niego karpie koi wyhodowano w Azji, a konkretnie w Kraju Kwitnącej Wiśni, czyli w Japonii. To, dlatego słowo „koi” pochodzi od japońskiego słowa „karp”. Na podstawie dotychczasowych badań naukowych odkryto też, że współczesne japońskie karpie koi wywodzą się z początków XIX-wiecznej Japonii. Dzikie bardziej kolorowe osobniki karpia zwyczajnego były tam chwytane na wodnych polach ryżowych i hodowane przez uprawiających to zboże rolników.

Jak karpie koi rozprzestrzeniły się w hodowlach na całym świecie?

Hodowlę pierwowzorów karpi ozdobnych rozpoczęto na początku XIX w. w prefekturze Niigata w Japonii. W wyniku selekcji hodowlanej w kierunku różnych form barwnych, pozyskano, co najmniej 120 odmian, różniących się kolorem, rozmiarem, połyskiem, układem plam i łusek na ciele. Świat zewnętrzny nie wiedział jednak o zmianach kolorystycznych japońskich karpi koi aż do 1914 r., gdy koi Niigata po raz pierwszy zaprezentowano na corocznej wystawie ryb ozdobnych w Tokio. Od tego czasu zainteresowanie koi rozprzestrzeniło się w całej Japonii, a zaraz potem i całym na świecie.

Z tej oryginalnej garści koi wyhodowano wszystkie inne odmiany Nishikigoi, z wyjątkiem odmiany Ogon (jednokolorowe, metaliczne koi), którą opracowano stosunkowo niedawno. Hobby związane z utrzymywaniem karpi koi w końcu stało się niemal jak przemysł. Ryby te sprzedaje się w wielu sklepach ze zwierzętami akwariowymi.

Osobniki wyższej jakości są również dostępne u wyspecjalizowanych sprzedawców. Kolekcjonowanie różnych kolorystycznie karpi koi stało się w Japonii dosłownie całym hobby społecznym. Namiętni akwaryści dołączają do klubów tematycznych, dzielą się wiedzą i pomagają sobie nawzajem w koi.

Najważniejsze współczesne odmiany karpi koi.

Karpie to ryby zimnowodne o dużej zdolności przetrwania w wielu klimatach i warunkach wodnych. Predyspozycje te umożliwiły im opanowanie różnych miejsc na Ziemi i swobodne rozmnażanie form udomowionych. Naturalne mutacje karpi mogą zachodzić we wszystkich populacjach zarówno dzikich, jak i hodowlanych. Tak powstały m.in. karpie pełnołuskie czy bezłuskie. Jednak po raz pierwszy karpia hodowano na mutacje barwne już ponad tysiąc lat temu w Chinach i Japonii.

Selektywna hodowla karasia srebrzystego (łac. Carassius gibelio) należącego do karpiowatych, doprowadziła w końcu do rozwoju słynnej złotej rybki (łac. C. auratus). Obecnie rodzina karpiowate jest najliczniejsza wśród ryb i sklasyfikowano w niej aż ok. 1500 gat. Karp koi to jednak nazwa grupy kolorowych wariantów karpia amurskiego (C. rubrofuscus). Japończycy stworzyli w tej grupie wiele różnych odmian barwnych.

Formy barwne i wielkość karpi koi.

W dynastii Song (960-1279) u karpiowatych (karasie i złote rybki) opracowano zabarwienie żółte, pomarańczowe, białe i czerwono-białe. Złota rybka (łac. Carassius auratus) i karaś srebrzysty (łac. C. gibelio) są obecnie uważane za różne gatunki. Współczesny koi natomiast, to udomowiony i przekształcony karp amurski (łac. Cyprinus rubrofuscus), krzyżowany pod względem koloru. Karpie koi są wiec podgatunkiem karpia amurskiego i powrócą z czasem do pierwotnego dzikiego zabarwienia w ciągu kilku pokoleń, jeśli pozwolimy im się swobodnie rozmnażać.

Długość koi może wynosić średnio do ok. 30–40 cm (największe osobniki dochodzą nawet do 75 cm). Aktualnie poszczególne odmiany hodowlane karpia koi liczą ponad 100, różniąc się nie tylko ubarwieniem, ale także wielkością i ułuszczeniem. Złota rybka (łac. Carassius auratus) jest nieporównanie mniejsza od koi i ma większą różnorodność kształtów ciała oraz konfiguracji płetw i ogonów. Koi mają za to zwykle jednolity kształt ciała oraz większą różnorodność kolorów i wzorów kolorystycznych na ciele. Mają też wystające zadziory zębowe na wardze.

Co ciekawe, złota rybka i karp koi mogą się miedzy sobą krzyżować; jednak, ponieważ opracowano je z różnych gat. karpi, ich potomstwo jest już sterylne. Odmiany koi wyróżniają się kolorem, wzorem barwnych łat i wielkością. Do głównych kolorów tych ryb zalicza się: biały, czerwony, pomarańczowy, żółty, czarny, kremowy i niebieski. Współcześnie najpopularniejszą grupą karpi koi jest tzw. Gosanke, złożona z odmian Kohaku, Taisho Sanshoku i Showa Sanshoku.

Zdrowie i warunki utrzymania karpi koi.

Koi są rybami zimnowodnymi, a utrzymywać powinniśmy je w zakresie temp. wody 15-25°C. Nie reagują dobrze na długie i mroźne zimy, wiec trzeba je wtedy w naszym klimacie chronić poza zbiornikiem zewnętrznym. Ich układ odpornościowy staje się słaby poniżej 10°C. Stawy dla koi powinny mieć głębokość średnio ok. 1 m (głębiej tam, gdzie latem jest cieplej, by woda się nie przegrzewała). Natomiast na obszarach o ostrzejszych zimach, stawy powinny mieć, co najmniej 1,5 m. Specjalna konstrukcja stawu jest wymagana do hodowli koi o jakości pokazowej. Uważajmy też, bo jasne kolory karpi koi stawiają je w niekorzystnej sytuacji wobec drapieżników.

Czaple, zimorodki, wydry, szopy pracze, koty, lisy, borsuki czy jeże są w stanie dość szybko opróżnić staw z tych dobrze widocznych dzięki kolorom ryb. Staw zewnętrzny musi, więc być dobrze zaprojektowany z głębokimi obszarami, uniemożliwiając stanięcie w nich czapli i wejście innych drapieżników. Dobrze też, by, choć na części brzegu zwisały nad zbiornikiem gałęzie drzew, zasłaniając widok z lotu ptaka. Jeśli staw jest zbyt odkryty i dość płytki, wtedy konieczne może być zakładanie sieci sznurowych lub drutów nad jego powierzchnią. Staw powinien też zawierać pompę i system filtracji, by utrzymać czystość wody.

Karmienie i długowieczność karpi koi.

Karpie koi to wszystkożerne ryby. Można je karmić m.in. groszkiem, sałatą, czy arbuzem. Można też kupić gotowy pokarm granulowany dla tych ryb. Producenci karm dla koi tworzą mieszanki tonąco-pływające. Ryby mogą więc żerować w różny sposób, na dnie i pod lustrem wody. Podczas jedzenia należy oglądać ryby koi z daleka, sprawdzając, czy nie ma na ich ciele pasożytów i owrzodzeń. Można je też wyszkolić do pobierania jedzenia z ręki.

Zimą ich układ trawienny zwalnia prawie do zatrzymania i jedzą bardzo mało. Karmienie nie jest zalecane, gdy temp. wody spadnie poniżej 10°C. Hobbyści powinni zadbać o to, aby odpowiednie zimowanie w małych stawach zachodziło w czasie prawidłowego natlenienia, stabilizacji pH i odgazowywania. Inaczej koi mogą wyginąć. Ich apetyty nie wracają, dopóki woda nie ogrzeje się na wiosnę.

Niesamowita jest długowieczność karpi koi. Odnotowano, bowiem, że osiągają wiek nawet 100-200 lat. Jeden słynny szkarłatny koi o imieniu „Hanako” był własnością kolejno aż kilku osób, zanim sam zakończył swój żywot. W lipcu 1974 r. badanie pierścieni wzrostu jednej z łusek tego karpia koi dowiodło, że Hanako dożył 226 lat. Niektóre źródła podają jednak dopuszczalny wiek gatunku koi na niewiele ponad 50 lat.