Chryzantemy od lat zdobią polskie ogrody, balkony i tarasy. Cenimy je za bogactwo barw, długie kwitnienie i odporność na jesienne chłody. Aby jednak były gęste i obsypane kwiatami, trzeba wiedzieć, jak przycinać i formować chryzantemy. Ten prosty zabieg wpływa nie tylko na wygląd rośliny, ale także na jej zdrowie i liczbę pąków.
Wielu ogrodników zastanawia się, kiedy i w jaki sposób ciąć chryzantemy, aby uzyskać okazały efekt. Wbrew pozorom to zadanie proste, o ile znasz podstawowe zasady. Poniżej wyjaśniamy krok po kroku, kiedy wykonać cięcie, na czym polega uszczykiwanie oraz jak uformować roślinę w gęstą, kulistą kępę.
Dlaczego warto przycinać i formować chryzantemy?
Przede wszystkim cięcie pobudza roślinę do krzewienia. Chryzantemy naturalnie rosną w górę i bez pomocy tworzą niewiele pędów bocznych. W efekcie mają rzadki pokrój i mało pąków. Uszczykiwanie zatrzymuje wzrost pędu głównego, dlatego roślina kieruje energię na nowe, silne odgałęzienia.
Drugim powodem jest zdrowie rośliny. Usuwanie chorych, wybujałych i zaschniętych pędów ogranicza ryzyko chorób grzybowych. Ponadto poprawia dostęp światła do dolnych partii kępy. Zwarta roślina lepiej znosi też wiatr i deszcz, które łamią delikatniejsze odmiany.
Wreszcie dobrze uformowana chryzantema rozkłada zasoby równomiernie na wiele pąków. Dzięki temu jesienne kwitnienie trwa dłużej, a kwiaty są bardziej dekoracyjne.

Pełny, żółty kwiat chryzantemy w rozkwicie
Kiedy przycinać i formować chryzantemy?
Chryzantemy przycinamy w trzech terminach: wiosną, latem i jesienią. Każdy z nich pełni inną funkcję, dlatego warto zaplanować je z wyprzedzeniem.
Cięcie wiosenne: budowanie struktury
Wiosenne cięcie to najważniejszy etap formowania. Wykonujemy je, gdy roślina osiągnie około 10 do 15 cm wysokości. Najczęściej przypada to na koniec kwietnia lub początek maja, zależnie od pogody.
W tym czasie usuwamy wierzchołki pędów. Zabieg pobudza roślinę do wytwarzania licznych rozgałęzień, dzięki czemu powstaje zwarta i gęsta bryła. Z kolei zbyt późne cięcie sprawia, że pokrój staje się luźny, a kwitnienie przesuwa się w czasie.
Letnie uszczykiwanie: utrwalanie formy
Latem, zwłaszcza w czerwcu i na początku lipca, wykonujemy drugie uszczykiwanie. Młode pędy mają wtedy około 7 do 10 cm i ponownie wymagają skrócenia. W efekcie roślina dalej się zagęszcza i tworzy kolejne miejsca, z których wyrosną pąki.
Uszczykiwanie zakończ najpóźniej do połowy lipca. Późniejszy zabieg mógłby zahamować rozwój pąków i opóźnić kwitnienie, co w chłodniejszych rejonach kraju bywa ryzykowne. Roślina potrzebuje bowiem kilku tygodni, aby odbudować się po cięciu.
Jesienne cięcie: porządkowanie przed zimą
Jesienne przycinanie chryzantem wykonujemy po zakończeniu kwitnienia, gdy kwiaty tracą urok. Pędy skracamy wtedy do wysokości około 10 do 20 cm nad ziemią. To zabieg porządkowy, który ułatwia zabezpieczenie roślin przed zimą i usuwa resztki sprzyjające chorobom.
U chryzantem zimujących w gruncie jesienne cięcie należy do najważniejszych przygotowań do mrozów. Zbyt wysokie pędy zatrzymują bowiem wilgoć, która podczas przymrozków prowadzi do gnicia.
Jak prawidłowo uszczykiwać chryzantemy?
Uszczykiwanie to delikatne usuwanie wierzchołków pędów palcami. Jest to najprostsza, a jednocześnie najskuteczniejsza metoda formowania. Polega na oderwaniu kilku milimetrów młodego, zielonego wierzchołka.
Rośliny mają naturalny mechanizm dominacji wierzchołkowej. Oznacza to, że najwyżej położony pęd hamuje rozwój pędów bocznych. Gdy usuniesz wierzchołek, roślina rozdziela energię na wiele stron i zaczyna się zagęszczać. Podobnie zalecają ogrodnicy z Uniwersytetu Stanowego Iowa, którzy radzą powtarzać zabieg co kilka tygodni aż do lipca.
Uszczykiwanie krok po kroku wygląda tak:
- Chwyć delikatnie wierzchołek pędu dwoma palcami.
- Oderwij go na długości około 1,5 do 2 cm.
- Powtórz zabieg na wszystkich głównych pędach rośliny.
- Po 2 lub 3 tygodniach obejrzyj pędy boczne i w razie potrzeby uszczknij je ponownie.
Nie jest to zabieg inwazyjny. Chryzantemy dobrze go znoszą, a następnie szybko się zagęszczają i budują mocną strukturę.
Jak przycinać i formować chryzantemy w kulę?
Jednym z najbardziej efektownych sposobów prowadzenia chryzantem jest formowanie ich w kuliste, gęste poduchy. Takie rośliny często spotyka się w sprzedaży, ponieważ są regularne i bardzo dekoracyjne. Aby uzyskać podobny efekt w ogrodzie, pamiętaj o kilku zasadach:
- Systematyczne uszczykiwanie. Chryzantemy rosną raczej pionowo niż kuliście, dlatego wierzchołki usuwaj regularnie od wiosny do połowy lipca.
- Obracanie doniczek. Rośliny w donicach obracaj co kilka dni o 180 stopni. Dzięki temu mają równy dostęp do światła i nie przechylają się w jedną stronę.
- Podpory i pierścienie. Przy większych odmianach zastosuj druciane pierścienie lub lekkie podpory, które nie pozwolą pędom rozchylać się na boki.
- Kontrola wysokości. Pędy skracaj równomiernie, a ten, który wyraźnie wyprzedza resztę, przytnij wcześniej.
Pamiętaj, że chryzantemy wieloletnie formowane co roku tworzą coraz okazalsze kępy.

Różowe, purpurowe i białe chryzantemy uformowane w kuliste kępy
Przycinanie chryzantem po przekwitnięciu
Gdy roślina zakończy kwitnienie, usuń przekwitłe koszyczki. Zabieg nie jest obowiązkowy, jeśli i tak planujesz skrócić roślinę przed zimą. Mimo to ogranicza rozwój chorób i poprawia wygląd rabaty.
Po całkowitym przekwitnięciu skróć pędy do około 10 do 20 cm. Następnie zabezpiecz roślinę:
- w gruncie warstwą ściółki, stroiszem lub agrowłókniną,
- w doniczce przenosząc ją do chłodnego i jasnego pomieszczenia.
Najczęstsze błędy przy cięciu chryzantem
- Zbyt późne cięcie letnie. Przycinanie w drugiej połowie lipca lub w sierpniu opóźnia albo nawet hamuje kwitnienie.
- Zbyt głębokie cięcie jesienne. Skrócenie rośliny tuż przy ziemi osłabia ją i zwiększa ryzyko przemarzania.
- Uszczykiwanie odmian wielkokwiatowych. Niektóre odmiany tworzą pojedyncze, duże kwiaty, więc po uszczykiwaniu tracą swój charakter.
- Brak regularności. Pominięcie jednego etapu może zepsuć wygląd całej rośliny.
Kalendarz cięcia chryzantem na cały rok
- Kwiecień i maj: pierwsze uszczykiwanie pędów o wysokości 10 do 15 cm.
- Czerwiec: drugie uszczykiwanie młodych pędów bocznych.
- Do połowy lipca: ostatnie skracanie wierzchołków.
- Sierpień i wrzesień: bez cięcia, roślina zawiązuje pąki.
- Październik i listopad: usuwanie przekwitłych kwiatów, a następnie skracanie pędów do 10 do 20 cm.
Więcej prac sezonowych znajdziesz w kategorii porady ogrodnicze.
Podsumowanie: warto przycinać i formować chryzantemy
Chryzantemy potrafią zachwycać przez wiele tygodni, jednak ich wygląd w dużej mierze zależy od pielęgnacji. Kluczem do obfitego kwitnienia jest regularne uszczykiwanie od wiosny do połowy lipca. Równie ważne jest właściwe cięcie po przekwitnięciu.
Prawidłowo formowane rośliny tworzą gęste, bujne kępy pełne barwnych kwiatów. Z kolei jesienne cięcie i okrycie na zimę pozwalają im przetrwać mrozy i wrócić z nową siłą w kolejnym sezonie.
Jak przycinać i formować chryzantemy: najczęstsze pytania
Jak obciąć chryzantemy na zimę?
Po kwitnieniu skróć pędy do około 10 do 20 cm nad ziemią. W gruncie przykryj rośliny ściółką lub agrowłókniną. Chryzantemy w doniczkach przenieś natomiast do chłodnego, jasnego pomieszczenia i podlewaj oszczędnie.
Jak formować chryzantemy?
Uszczykuj wierzchołki pędów od wiosny do połowy lipca. Dzięki temu roślina wypuszcza pędy boczne, tworzy gęstą koronę i wytwarza więcej kwiatów. Ponadto obracaj doniczki, aby roślina rosła równomiernie.
Jak kształtować chryzantemy?
Skracaj pędy, usuwaj przekwitłe kwiaty, a w razie potrzeby stosuj podpórki lub druciane pierścienie. Regularna kontrola wysokości pędów daje zwarty, estetyczny pokrój.
Kiedy obciąć chryzantemy w doniczce?
Po zakończeniu kwitnienia, gdy kwiaty zwiędną. Wtedy skróć pędy do około 10 do 20 cm i przenieś roślinę do chłodnego, jasnego miejsca na zimę.
















