Dokarmianie ptaków zimą ma sens wtedy, gdy zalega śnieg, a mrozy utrudniają zdobycie pokarmu. Podawaj świeże, suche i niesolone produkty, takie jak słonecznik, ziarna, orzechy oraz surowy tłuszcz, a także dbaj o czystość karmnika. Nie wolno natomiast dawać pieczywa ani resztek ze stołu. Poniżej znajdziesz zasady wskazane przez instytucje przyrodnicze, listę karmy i instrukcje, jak zrobić karmnik oraz kule tłuszczowe.
Kiedy zacząć dokarmianie ptaków zimą i kiedy je zakończyć?
Ptaki dobrze radzą sobie same, dlatego nie ma potrzeby karmić ich przez cały rok. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska radzi, by zacząć dopiero wtedy, gdy pokrywa śnieżna uniemożliwi żerowanie. Przy łagodnej, bezśnieżnej zimie ptaki powinny poradzić sobie bez pomocy. Całoroczne dokarmianie może ponadto zatrzeć u nich instynkt wędrówki, co dotyczy na przykład łabędzi i kaczek. Podobnie wskazuje Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP): dokarmiać w okresie największych mrozów, a w łagodne zimy zrezygnować.
Leśnicy z Lasów Państwowych zalecają start przy stałej pokrywie śnieżnej i stałych ujemnych temperaturach. Jeśli zaczniesz, kontynuuj regularnie, bo ptaki szybko przyzwyczajają się do miejsca. Z kolei dokarmianie warto zakończyć przy pierwszych dodatnich temperaturach.
Dokarmianie ptaków zimą: czym karmić?
Nie ma jednej uniwersalnej mieszanki, ponieważ gatunki mają różne upodobania. Najlepsza jest karma naturalna:
- słonecznik, najlepiej czarny, łuskany lub niełuskany,
- proso, rzepak, czarnuszka i pestki dyni,
- siemię lniane, które nie może zamoknąć,
- wyłuskane orzechy, na przykład włoskie lub laskowe,
- surowa, niesolona słonina bez przypraw,
- jabłka, jarzębina i suszone owoce dla kosów i kwiczołów.
Słoninę zawieszaj na krótko, bo według leśników po około dwóch tygodniach może się zepsuć. Wtedy trzeba ją usunąć.
Jakie ptaki odwiedzą karmnik i co lubią jeść?
Preferencje poszczególnych gatunków opisuje folder Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego oraz regionalne dyrekcje ochrony środowiska. Dzięki temu łatwiej dobrać karmę do gości w ogrodzie:
- bogatka, najczęstszy gość, lubi słonecznik, gotowane ziemniaki, słoninę i karmę tłuszczową,
- modraszka wybiera słonecznik, tłuszcz i słoninę, a także jabłka,
- kowalik zjada głównie słonecznik, a grubodziób również pestki wiśni,
- dzwoniec szuka nasion oleistych, przede wszystkim słonecznika,
- kos i kwiczoł sięgają po jabłka, jarzębinę, rokitnik, borówki i rodzynki,
- wróbel i mazurek żerują na ziemi i zbierają ziarna oraz okruchy po innych ptakach.
Sikory i dzięcioły chętnie skubią plaster surowej, niesolonej słoniny. Dlatego dobrze mieć w karmniku kilka rodzajów pokarmu.

Modraszka na drewnianym karmniku z brzozowych gałązek z daszkiem przykrytym śniegiem.
Czego unikać przy dokarmianiu ptaków zimą?
Najczęstszy błąd to chleb. GDOŚ i regionalne dyrekcje ochrony środowiska piszą wprost, że pieczywo i wypieki szkodzą ptakom. Poza tym unikaj:
- resztek z kuchni i żywności przetworzonej,
- produktów solonych i słodzonych,
- nieugotowanych kasz,
- starej, zamokniętej lub zapleśniałej karmy,
- słoniny wczesną wiosną, gdy temperatura jest dodatnia.
Pokarm ma być zawsze świeży i suchy. Dlatego wkładaj do karmnika niewielkie porcje i usuwaj resztki.
Dokarmianie ptaków zimą: jak przygotować domową mieszankę?
Według Lasów Państwowych podstawą jest mieszanka ziaren: łuskany słonecznik, proso, rzepak, czarnuszka i pestki dyni. Dodatkiem mogą być ugotowane drobne kasze, płatki owsiane lub ryżowe oraz rozgniecione orzechy włoskie lub laskowe. Jeśli w karmniku pojawią się także inne ptaki, dosyp suszone owoce jarzębiny, aronii albo kawałki suszonych jabłek. Orzechy podawaj wyłącznie w postaci wyłuskanego miąższu, a ziarna przechowuj w suchym miejscu, żeby nie zawilgotniały.
Dokarmianie ptaków zimą: jak zrobić karmnik i kule tłuszczowe?
Karmnik zrobisz z materiałów, które masz w domu. Dobrze sprawdzają się trzy rozwiązania:
- karmnik tłuszczowy z glinianej doniczki lub kubka po jogurcie, przez którego dno przewlekasz sznurek, a następnie wypełniasz karmą,
- karmnik automatyczny z plastikowej butelki z obciętym dnem, przymocowanej do deseczki,
- kawałek grubej brzozowej gałęzi z nawierconymi otworami, wypełnionymi tłuszczem i nasionami.
OTOP podkreśla, że najlepszy jest wiszący karmnik bez dna. Karmniki z dużą podłogą gromadzą odchody, które mogą być siedliskiem pasożytów i roznosić choroby, na przykład salmonellozę.
Kule tłuszczowe przygotujesz według przepisu Lasów Państwowych:
- Rozpuść kostkę niesolonego smalcu i lekko ją schłodź.
- Dodaj ziarna i rozgniecione orzechy.
- Uformuj kule ręcznie lub w foremkach do ciastek, zostawiając otwór na sznurek.
- Poczekaj, aż masa zastygnie, i zawieś kule w pobliżu karmnika.
Leśnicy radzą unikać siatek, bo mniejsze zwierzęta mogą się w nie zaplątać. Gotową kulę zawieś po prostu na sznurku.

Dzięcioł i sikora przy kulach tłuszczowych zawieszonych w drucianym pierścieniu.
Gdzie powiesić karmnik do dokarmiania ptaków zimą?
Karmnik powinien dawać ptakom poczucie bezpieczeństwa. GDOŚ zaleca zawieszenie go co najmniej 1,2 m nad ziemią. Ptaki muszą mieć swobodny dolot i odlot, a w pobliżu nie powinno być rzeczy, które je płoszą. Nie stawiaj karmnika na słupku łatwo dostępnym dla kotów. Ponadto zadbaj o daszek, który osłoni karmę przed wilgocią.
Regularnie czyść karmnik z resztek i odchodów. Lasy Państwowe zalecają też poidełko ze świeżą wodą, równie ważne jak karma. Według GDOŚ możesz podać ciepłą, ale nie gorącą wodę, aby dłużej nie zamarzła. Jeśli chcesz pomagać ptakom przez cały rok, posadź krzewy owocujące jesienią i zimą, takie jak dereń, bez czarny, głóg czy tarnina. Pomysły na rośliny znajdziesz w artykule Rośliny, które przyciągają pszczoły, ptaki i motyle, a pomysły na rabaty atrakcyjne także zimą znajdziesz w tekście Ogród piękny także zimą.
Pełny zestaw zasad znajdziesz na stronie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Dokarmianie ptaków zimą: najczęstsze pytania
Czy dokarmiać ptaki od jesieni?
Nie ma takiej potrzeby. GDOŚ i OTOP zalecają zacząć dopiero przy śniegu i mrozach, a przy łagodnej zimie zrezygnować.
Czy można dawać ptakom chleb?
Nie. Pieczywo szkodzi ptakom i bywa przyczyną chorób, dlatego zamiast niego podaj słonecznik lub ziarna.
Co zrobić, gdy mrozy ustąpią?
Przy pierwszych dodatnich temperaturach zakończ dokarmianie, ponieważ ptaki znów znajdą naturalny pokarm. Karmnik dokładnie wyczyść i zabezpiecz przed wilgocią do następnej zimy.
Jak często czyścić karmnik?
Regularnie, usuwając resztki karmy i odchody. Źródła nie podają dokładnej częstotliwości, jednak im więcej ptaków, tym częściej trzeba sprzątać.
Czy karmić kaczki i łabędzie?
Jeśli zimą zachodzi taka potrzeba, podawaj im pokrojone warzywa, kukurydzę lub ziarna zbóż wyłącznie na brzegu. Pokarm wrzucony do wody szybko się psuje, a pieczywo szkodzi.
Czy ptaki potrzebują wody zimą?
Tak, poidełko ze świeżą wodą jest równie ważne jak karma. Możesz podać wodę ciepłą, ale nie gorącą.






