Jesienne prace w polu zaczynają się zaraz po żniwach i trwają aż do zamarznięcia gleby. Najważniejsze z nich to uprawa pożniwna, wapnowanie i nawożenie, siew rzepaku i zbóż ozimych, ochrona ozimin przed chwastami i szkodnikami, zbiór roślin okopowych i kukurydzy oraz orka zimowa. Na koniec sezonu trzeba jeszcze zadbać o maszyny i magazyny.
Poniżej opisujemy, co zrobić we wrześniu, w październiku i w listopadzie, a także podajemy orientacyjne terminy siewu ozimin i zasady jesiennego nawożenia.
Jesienne prace w polu: od czego zacząć?
Pierwszym zabiegiem po zbiorze zbóż jest uprawa pożniwna. Płytka podorywka lub talerzowanie przykrywają resztki pożniwne, ograniczają parowanie wody i pobudzają chwasty oraz samosiewy do kiełkowania. Dzięki temu można je zniszczyć przed siewem kolejnej rośliny.
Po żniwach warto również zbadać odczyn gleby. Jesień to dobry czas na wapnowanie, ponieważ wapno ma wtedy kilka miesięcy na działanie przed wiosną. Na polach, które nie zostaną obsiane oziminami, można natomiast wysiać międzyplon ścierniskowy, na przykład gorczycę lub facelię. Chroni on glebę przed erozją i wzbogaca ją w próchnicę.
Jesienne prace w polu: kalendarz w tabeli
| Miesiąc | Najważniejsze prace |
|---|---|
| wrzesień | uprawa pożniwna, siew jęczmienia ozimego i żyta, siew międzyplonów, pierwsze zabiegi na rzepaku |
| październik | siew pszenicy ozimej, kontrola wschodów, zwalczanie chwastów w oziminach, wapnowanie po zbiorach |
| listopad | orka zimowa, rozliczenie nawożenia, przegląd i konserwacja maszyn, planowanie płodozmianu |
Jesienne prace w polu we wrześniu
Wrzesień to miesiąc intensywnych prac. Rolnicy kończą zbiory i przygotowują pola pod oziminy. Przede wszystkim:
- wykonuje się orkę siewną, kultywatorowanie i bronowanie
- nawozi się pole pod oziminy fosforem i potasem, a w razie potrzeby niewielką dawką azotu
- wysiewa się jęczmień ozimy, żyto i pszenżyto
- zbiera się późne odmiany ziemniaków
- usuwa się kamienie wyorane na powierzchnię
Kamienie warto zbierać na bieżąco. Ograniczają bowiem uszkodzenia maszyn i ułatwiają wiosenne prace. Prace w przydomowym ogrodzie w tym miesiącu opisujemy w artykule wrzesień w ogrodzie.

Zbiór późnych odmian ziemniaków trwa we wrześniu
Jesienne prace w polu w październiku
W październiku kończy się siew pszenicy ozimej. Jeśli termin siewu się opóźnił, ilość wysiewu zwiększa się zwykle o kilkanaście procent. Późniejsze siewy słabiej się bowiem krzewią przed zimą.
Jednocześnie trwa zbiór kukurydzy na kiszonkę i na ziarno oraz buraków cukrowych. Termin zbioru buraków zależy też od harmonogramu odbioru uzgodnionego z cukrownią. Ponadto w październiku kontroluje się wschody ozimin i wykonuje ich pierwsze zabiegi ochronne.

Kukurydzę na kiszonkę i ziarno zbiera się od września do listopada
Jesienne prace w polu w listopadzie
Listopad kończy sezon polowy. Na polach przeznaczonych pod uprawy jare wykonuje się orkę zimową. Zostawia się ją w ostrej skibie, bez bronowania, ponieważ mróz lepiej rozkrusza wtedy bryły ziemi. Kończy się też zbiór kukurydzy na ziarno, a resztki pożniwne po kukurydzy warto rozdrobnić i przyorać. Ogranicza to bowiem zimowanie omacnicy prosowianki.
W listopadzie, przy sprzyjającej pogodzie, można jeszcze wykonać zabieg herbicydowy w oziminach. Jednak im później, tym chłodniej, a w niskiej temperaturze wiele środków działa słabiej.
Terminy siewu zbóż ozimych i rzepaku
Terminy siewu zależą od regionu. Najwcześniej sieje się w północno-wschodniej Polsce, gdzie zima przychodzi najszybciej. Z kolei najpóźniej sieje się na zachodzie i południowym zachodzie kraju. Orientacyjnie:
- rzepak ozimy: od około 10 do 25 sierpnia
- jęczmień ozimy: od około 10 do 25 września
- żyto: od około 15 do 30 września
- pszenżyto ozime: od około 15 września do 5 października
- pszenica ozima: od około 20 września do 10 października, na zachodzie nawet nieco później
Zbyt wczesny siew sprzyja chorobom i mszycom, natomiast zbyt późny osłabia rozkrzewienie roślin przed zimą. Dlatego warto sprawdzić zalecenia dla konkretnej odmiany i stosować płodozmian.
Nawożenie jesienią: terminy i przepisy
Jesienne nawożenie azotem i nawozami naturalnymi ograniczają przepisy tak zwanego programu azotanowego. Na gruntach ornych obornik można stosować do 31 października. Natomiast nawozy mineralne z azotem oraz gnojowicę i gnojówkę zwykle do 20 października, a w niektórych gminach do 15 lub 25 października. Przy niekorzystnej pogodzie termin można wydłużyć do 30 listopada. Szczegóły i wyjątki opisuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Nawozów nie wolno stosować na glebę zamarzniętą, zalaną wodą, podmokłą ani pokrytą śniegiem. Obornik należy też przyorać jak najszybciej po rozrzuceniu. Więcej o roli azotu przeczytasz w tekście nawożenie azotem.

Gnojowicę na grunty orne stosuje się zwykle do 20 października
Ochrona ozimin przed chwastami i szkodnikami
Młode oziminy przegrywają konkurencję z chwastami, które szybciej rosną i lepiej się ukorzeniają. Chwasty niezwalczone jesienią zimują w dobrej kondycji, a wiosną są trudniejsze do zniszczenia. Dlatego zabieg herbicydowy najlepiej wykonać, gdy zboże ma od 2 do 4 liści, a chwasty są jeszcze małe. Dotyczy to zwłaszcza miotły zbożowej, przytulii czepnej, fiołka polnego, maku polnego i samosiewów rzepaku.
Jesienią w oziminach żerują również:
- mszyce, zwłaszcza mszyca czeremchowo-zbożowa, która przenosi wirus żółtej karłowatości jęczmienia
- skoczki, przenoszące wirusa karłowatości pszenicy
- ślimaki, groźne szczególnie dla wschodzącego rzepaku
- gryzonie, przede wszystkim nornik zwyczajny
Wczesny siew i ciepła jesień sprzyjają tym szkodnikom. Z tego powodu warto regularnie lustrować plantacje.
Międzyplony i poplony: jesienna ochrona gleby
Pole pozostawione jesienią bez roślin traci składniki pokarmowe i jest narażone na erozję. Dlatego po wcześnie schodzących uprawach coraz częściej wysiewa się międzyplony. Najpopularniejsze są gorczyca biała, facelia, rzodkiew oleista oraz mieszanki z roślinami bobowatymi. Rośliny te pobierają azot, który inaczej zostałby wypłukany, a po przyoraniu lub zniszczeniu oddają go kolejnej uprawie.
Ponadto międzyplony poprawiają strukturę gleby, ograniczają chwasty i zwiększają ilość próchnicy. Trzeba jednak pamiętać o płodozmianie. Na przykład gorczyca i rzodkiew należą do kapustowatych, więc nie są dobrym wyborem przed rzepakiem. Jeśli gospodarstwo korzysta z dopłat, zasady siewu i utrzymania międzyplonów warto sprawdzić w aktualnych wymaganiach programu, w którym uczestniczy.
Wapnowanie gleby jesienią
Jesień to dobry termin na wapnowanie, szczególnie po zbiorach, na ściernisku lub przed orką. Większość gleb w Polsce ma odczyn kwaśny, a na zakwaszonej ziemi rośliny gorzej pobierają składniki pokarmowe. Dlatego przed wapnowaniem warto wykonać analizę gleby w okręgowej stacji chemiczno-rolniczej, która wskaże potrzebę wapnowania i odpowiednią dawkę.
Na glebach lekkich stosuje się zwykle wapno węglanowe, które działa łagodniej, a na cięższych także tlenkowe. Wapna nie łączy się jednocześnie z obornikiem ani nawozami azotowymi, ponieważ prowadzi to do strat azotu. Informacje o badaniach gleby i zaleceniach nawozowych publikuje Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza.
Co zrobić ze słomą i resztkami pożniwnymi?
Słoma pozostawiona na polu i wymieszana z glebą to cenne źródło materii organicznej. Najlepiej rozdrobnić ją podczas zbioru i równomiernie rozrzucić, a następnie płytko wymieszać z glebą talerzówką lub broną. Rozkład słomy pobiera jednak azot, dlatego na polach, na których zostaje dużo słomy, często stosuje się niewielką dawkę azotu lub gnojowicy, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Spalanie słomy i ściernisk jest w Polsce zakazane. Poza tym niszczy próchnicę, organizmy glebowe i zagraża bezpieczeństwu. Z kolei resztki roślin porażonych chorobami, na przykład po kukurydzy, warto dokładnie rozdrobnić i przyorać, aby ograniczyć zimowanie patogenów i szkodników.
Jesienne prace w polu: najczęstsze błędy
- zbyt wczesny siew ozimin: rośliny przerastają przed zimą i są bardziej narażone na choroby i mszyce
- zbyt późny siew: oziminy nie zdążą się rozkrzewić i słabiej zimują
- uprawa mokrej gleby: ciężkie maszyny na mokrym polu ugniatają ziemię na lata
- pomijanie analizy gleby: nawożenie i wapnowanie bez badań to często marnowanie pieniędzy
- nawożenie po terminie: niezgodne z przepisami i szkodliwe dla wód gruntowych
- zostawianie maszyn bez konserwacji: woda w opryskiwaczu i rdza to kosztowne wiosenne naprawy
Przegląd maszyn i przygotowanie do zimy
Po zakończeniu prac polowych maszyny trzeba oczyścić, sprawdzić i zakonserwować. Opryskiwacz należy dokładnie wypłukać i spuścić z niego wodę, żeby nie rozsadził go mróz. Poza tym warto zaplanować naprawy, zanim zacznie się wiosenny sezon. Jesień to też czas na kontrolę magazynów, przechowalni ziemniaków i silosów z kiszonką. Ziemniaki w przechowalni trzeba regularnie przeglądać, a o ich chorobach piszemy w artykule choroby ziemniaka.
Najczęstsze pytania: jesienne prace w polu
Jakie są najważniejsze jesienne prace w polu?
Uprawa pożniwna, wapnowanie, nawożenie, siew ozimin, ich ochrona przed chwastami i szkodnikami, zbiór okopowych i kukurydzy oraz orka zimowa.
Do kiedy można siać pszenicę ozimą?
Optymalnie do około 10 października, a na zachodzie kraju nieco dłużej. Później trzeba zwiększyć ilość wysiewu, a ryzyko słabego przezimowania rośnie.
Do kiedy można wywozić obornik?
Na grunty orne do 31 października, a przy niekorzystnej pogodzie do 30 listopada. Nie wolno go rozrzucać na zamarzniętą ani zalaną glebę.
Po co robić orkę zimową?
Orka zimowa wprowadza resztki roślin do gleby, a mróz rozkrusza bryły. Dzięki temu wiosną łatwiej przygotować pole pod siew roślin jarych. Podobne prace w ogrodzie opisujemy w tekście listopad w ogrodzie.


















Zostaw komentarz