Roślina do wyrobu koszyków

Obecnie panuje moda na wszystko, co tradycyjne i ekologiczne. Dotyczy to również przedmiotów codziennego użytku, jak na przykład wyroby wikliniarskie. Dlatego poznaj historię wyrobów z wikliny. Konieczne przeczytaj i dowiedz się, co to za roślina do wyrobu koszyków, oraz czy służy do tego wyłącznie dobrze znana wszystkim wiklina. Czy wiklina to jednak roślina?

Najbardziej znana roślina do wyrobu koszyków, to wiklina

Wiklina oznacza jednak nie tylko rośliny do zaplatania, ale również technikę wytwarzania takich produktów. Wiklina to nazwa rodzajowa materiałów używanych w takiej produkcji oraz określenie przedmiotów wytworzonych właśnie w ten sposób. Słowo wiklina ma pochodzenie skandynawskie od słowa „vika”, co oznacza po szwedzku „zginanie”, a inne podobne słowo skandynawskie „vikker” oznacza z kolei „wierzbę”. Wiklina jest tradycyjnie wytwarzana z materiałów roślinnych: wierzba, rattan, trzcina, sit i bambus.

Obecnie stosuje się do tego celu również specjalnie opracowane włókna syntetyczne, dobrze imitujące wiklinę. Roślina do wyrobu koszyków nie jest więc jedna, lecz jest zbiór różnych gatunków roślin o podobnych cechach w zakresie wikliniarstwa. Wiklina jest przy tym lekka, ale mocna i wytrzymała. Dzięki temu nadaje się do produkcji dużych i ciężkich przedmiotów jak meble, skrzynie, kosze, kufry, jak i lekkich oraz małych, jak np. doniczki, torby, szkatułki itp. Wyroby z wikliny są używane na całym świecie.

roślina do wyrobu koszyków wiklina

Roślina do wyrobu koszyków – historia wikliny w starożytności

Używanie wikliny zostało udokumentowane już w starożytnym Egipcie, gdzie przedmioty użytkowe wyplatano z rodzimych traw trzcinowych i bagiennych. Był to jednak wtedy towar drogi i luksusowy. Dopiero bogatych faraonów oraz ich najwyższych namiestników czy głównych kapłanów było stać na szerszą gamę przedmiotów wiklinowych, w tym skrzynie, kosze, krzesła, a nawet wiklinowe peruki. Wiklina posłużyła też do wyrobu tarcz dla ówczesnych żołnierzy w Egipcie i Persji. W starożytnym Rzymie wiklinowe kosze były używane np. do przewożenia i magazynowania w nich różnych przedmiotów. Z wikliny wyrabiano też wtedy meble. Jeśli zaś chodzi o północne i zachodnie krańce Europy, to na podstawie wykopalisk archeologicznych naukowcy wysnuli tezę, że szerokie użycie wikliny w epoce żelaza (1200 p.n.e. – 400 r. n.e. w Europie), mogło wpłynąć m.in. na rozwój późniejszych tkanych wzorów materiałowych, używanych w sztuce celtyckiej.

Roślina do wyrobu koszyków – nowożytna historia wikliny

W XVI i XVII w. wiklina była już dość powszechna w Portugalii, Hiszpanii i Anglii. Wikliniarstwo wzmocniły też potem pierwsze podróże handlowe do południowo-wschodniej Azji. Zaczęto sprowadzać stamtąd nowy gatunek rośliny do wyrobu koszyków, zwanej rattanem. Rattan jest mocniejszy niż tradycyjne europejskie materiały wiklinowe. Potem XIX wiek przyniósł ogromną popularność wikliny szczególnie w Europie, Anglii i Ameryce Północnej. Wiklinowe rośliny do wyrobu koszyków stosowano zarówno do przedmiotów używanych na zewnątrz, jak i wewnątrz budynków.

Ludzie w epoce wiktoriańskiej uważali nawet, że wiklina rattanowa jest bardziej sanitarna, niż standardowe meble tapicerowane. Materiał był też tani, dobrze opierał się surowej pogodzie (lepiej niż drewno) i można było wyrabiać z niego przedmioty w dowolnych stylach. W Stanach Zjednoczonych niejaki Cyrus Wakefield rozpoczął nawet przemysłowe konstrukcje mebli rattanowych w latach 50 XIX w. Po raz pierwszy użył rattanu, który wyładowano ze statków używających go jako balast.

Potem już sam importował ten materiał, a jego firma „Wakefield” szybko stała się jedną z wiodących gałęzi przemysłu w branży mebli wiklinowych. Później firma ta połączyła się z Heywood Chair Manufacturing Company, dużym producentem drewnianych krzeseł, który wynalazł mechaniczny proces tkania wiklinowych siedzeń. Z tego połączenia powstał Heywood-Wakefield of Gardner Massachusetts, jeden z najstarszych i najbardziej znanych producentów wikliny w USA i na świecie. W ostatnim czasie na estetykę i design wyrobów z wikliny mocno wpłynął ruch Arts and Crafts z przełomu XX i XX w.

roślina do wyrobu koszyków i mebli

Wiklina to nadal bardzo popularny materiał.

Wyroby z wikliny również obecnie są bardzo popularne i poszukiwane przez różnych użytkowników. Meble, pojemniki i inne akcenty wiklinowe sprzedawane są zarówno do użytku wewnątrz, jak i na zewnątrz budynków. Do produkcji zamiennie używa się przy tym rattan i wiklinę. Rośliny do wyrobu koszyków i wyroby z wikliny to ważna branża również w Polsce, zatrudniająca setki wykwalifikowanych pracowników. Wykonuje się towary na rynek wewnętrzny, a przede wszystkim na eksport.

Produkcja wikliny

Naturalna wiklina jest dobrze znana ze swojej wytrzymałości i trwałości, a także z wysokiego poziomu piękna i komfortu, które może z niej wytworzyć profesjonalny rzemieślnik. Użyte materiały mogą być dowolnymi częściami paru gatunków roślin, takimi jak np. rdzenie łodyg egzotycznych traw i rattanu, lub całe grubości roślin, jak w przypadku witek wierzbowych i situ. Inne popularne rośliny do wyrobu koszyków i mebli, to również trzcina i bambus. Naturalna wiklina jest mocna, wymaga jednak konserwacji, aby utrzymać ją w dobrej kondycji. Wiklina może być też wykonana z materiałów syntetycznych lub ich kombinacji.

W meblach, takich jak ławki, krzesła, taborety i inne urządzenia do siedzenia, rama jest zwykle wykonana ze sztywniejszych materiałów, po czym bardziej elastyczny materiał wiklinowy jest wplatany w taką ramę, aby ją odpowiednio wypełnić. W mniejszych produktach, takich jak kosze, skrzynie, donice, szkatułki, podobna ramka wzmacniająca nie jest potrzebna, więc całe te przedmioty są od razu plecione z materiału wiklinowego.

Materiały syntetyczne używane do wzmacniania wyrobów z wikliny obejmują m.in.: drut owinięty w materiał o dużej wytrzymałości na rozciąganie (wymyśliła to firma Lloyd Loom i opatentowała na początku XX w.) oraz pręty gięte z metalu, plastik, drewno lub żywicę. Syntetyczno-wiklinowe krzesła, stołki, fotele, ławki, stoły są obecnie często preferowane szczególnie do użytku na zewnątrz. Powstało nawet z tego powodu powiedzenie – „wiklinowa pogoda”. Materiał ramy stosowany w tych nowszych wersjach obejmuje przede wszystkim aluminium.

roślina do wyrobu mebli i koszy

Podstawowe odmiany wierzb używanych w przemyśle wikliniarskim:

wierzba amerykanka – dominuje w uprawach plantacyjnych w Polsce, preferuje gleby dobre i średnio dobre, nie za wilgotne i nie za suche. Ma sporo korzystnych cech odnośnie do łatwej uprawy i wykorzystania (duże właściwości techniczne, odporność na złamania i zginanie, łatwe korowanie). Ceniona w przemyśle wikliniarskim, choć jest nieodporna na chłody, przymrozki, choroby i szkodniki.

wierzba wiciowa – tzw. konopiana (bo ma liście podobne kształtem do konopii), obejmuje wiele odmian (ok. 300). Rośnie jako krzew, rzadziej w drzewiasto do wys. 5-10m. Preferuje gleby wilgotne i mokre, napływowe lub gliniaste oraz przyrzeczne łąki. Odporna na przymrozki. Jej wysuszone witki nie tracą koloru, więc nie trzeba ich korować. Wyplata się z nich tzw. wyroby zielone, bardzo mocne i wytrzymałe ze względu na obecność kory. Pręty dłuższe, mające ponad 180 cm dł. przerabia się na taśmę wiklinową.

wierzba purpurowa – roślina krzewiasta na wys. 3-4 m, rośnie na żyźniejszych glebach piaszczystych nad rzekami i potokami, obejmując liczne odmiany. Jest wytrzymała na upały oraz mrozy i mniej wymagająca od konopianki. Posiada bardzo mocne i elastyczne pędy, które jednak źle się koruje, daje też słabe plony. Dlatego nie jest uprawiana, lecz używana do wzmacniających krzyżówek międzygatunkowych.

wierzba migdałowa – ma wiele odmian. Dawniej uznawano ją za najlepszą odmianę koszykarską. Rośnie nad rowami, potokami i rzekami, jako krzew lub drzewko do wys. 10 m. Ma twarde i elastyczne, błyszcząco-białe drewno odporne na złamania i łatwo się koruje. Jej cienkie witki można skomplikowanie wyplatać, jest więc idealna w koszykarstwie. Wady to wrażliwość na przymrozki i grad, gruby pień i rozkrzewianie na boki.

wierzba roślina do wyrobu koszyków i mebli

Inne rośliny do wyrobu koszyków oraz innych wyrobów wikliniarskich:

łączeń baldaszkowy zwany też sit (Butomus umbellatus) – jedyny przedstawiciel rodzaju łączeń (Butomus) i rodziny łączniowatych (Butomaceae). Roślina miododajna o jadalnych kłączach, ozdobna i wykorzystywana w wikliniarstwie. Rośnie w naturze na obszarach o klimacie umiarkowanym w Azji, Europie i Afryce Płn. Introdukowano go do Ameryki Płn., gdzie jest rośliną inwazyjną. Preferuje brzegi wód stojących i płynących, może też rosnąć w ciekach o wartkim nurcie i wodach głębszych, choć wtedy nie kwitnie.

rattan zwany też rotang,

a z malajskiego „rotan” – ogólne określenie różnych gatunków palm pnących z rodziny arekowate (Arecaceae) z lasów tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej. Pozyskiwany z nich surowiec jest wykorzystywany głównie w wwikliniarstwie.

bambus (Bambusa) – rodzaj wieloletnich roślin z rodziny wiechlinowatych (Poaceae lub Gramineae) i podrodziny bambusowych (Bambusoideae). Liczy ok. 130 gatunków o drewniejących łodygach, rosnących w tropikalnej i subtropikalnej Azji. Niektóre z nich są też popularnie uprawiane.

roślina do wyrobu koszyków trzcina

trzcina (Phragmites) – rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych (Poaceae lub Gramineae), obejmujący 4-5 gat. W Polsce naturalnie rośnie tylko najpopularniejszy gat. trzcina pospolita (Phragmites australis).