Cyklamen perski (fiołek alpejski)

Cyklamen perski zwany też fiołek alpejski to jedna z najpopularniejszych roślin ozdobnych hodowanych w pomieszczeniach na całym świecie. Jako roślina górska ma jednak określone wymagania i nie jest łatwa w uprawie. Uwaga też, bo jedna z jego nazw wcale nie jest właściwa! Konieczne przeczytaj, gdzie rośnie w naturze cyklamen perski i jak go hodować w domu. Jeszcze dziś sprawdź też, dlaczego jego potoczna nazwa fiołek alpejski jest nieprawidłowa!

Cyklamen perski (łac. Cyclamen persicum) to gatunek wieloletnich roślin z rodzaju Cyclamen, rodziny pierwiosnkowate (łac. Primulaceae), rzędu wrzosowce/dwurożne (łac. Ericales), klasy okrytonasienne i kladów: rosliny nasienne naczyniowe i astrowe. Cyklamen perski jest zwykle też błędnie nazywany fiołkiem alpejskim, choć jest to zupełnie inny gatunek i nie rośnie wcale w Alpach. Należy też do innej rodziny, a mianowicie do fiołkowatych (łac. Violaceae). W naturze cyklamen perski w stanie dzikim rośnie w górach w Grecji, a także w górach Azji Zachodniej i w Afryce Północnej (Algieria, Tunezja). Na całym świecie cyklamen perski (fiołek alpejski) jest natomiast bardzo popularną rośliną ozdobną uprawianą w pomieszczeniach.

Cyklamen perski – pochodzenie i uprawa w Polsce.

Cyklamen perski nieprawidłowo nazywany też fiołek alpejski to bardzo popularna doniczkowa roślina ozdobna. Kwiat ten słynie przy tym z ogromnej różnorodności odmian oraz grup odmian. Można go też uprawiać na zewnątrz w ogrodach, na tarasach, balkonach, ale tylko w krajach o cieplejszym klimacie. Jego strefa minimalnej odporności temperaturowej wynosi bowiem około 9-10⁰C. Wszędzie indziej na świecie, w tym również w Polsce, cyklamen perski jest hodowany głównie jako roślina pokojowa (strefy mrozoodporności 9-10).

Może być co prawda również u nas uprawiany w ogrodzie czy na balkonie tarasie, ale jego bulwy korzeniowe trzeba potem koniecznie wykopać przed zimą i przetrzymywać w niezamarzającym pomieszczeniu. Jeśli z kolei wystawiamy na zewnątrz cyklameny rosnące w doniczkach, należy je na zimę koniecznie pownosić do budynków. Cyklameny pięknie rosną też w oszklonych oranżeriach, gdzie mają warunki niemal identyczne z naturalnymi. Historia uprawy cyklamenów perskich (fiołek alpejski) sięga dość zamierzchłych czasów. Specjaliści odkryli, że zaczęto je hodować prawdopodobnie w ogrodach botanicznych we Francji już około roku 1620.

cyklamen perski

Cyklamen perski – morfologia, pokrój.

Cyklamen perski (fiołek alpejski) to roślina zielna wykształcająca korzeniowe bulwy. Część nadziemna osiąga natomiast wysokość maksymalną do około 30-40 cm. z bulw wyrastają różnej wielkości liście – zależy to od wielkości bulwy i od odmiany. Liście są długoogonkowe o kształcie sercowatym lub nerkowatym, na brzegach gładkie lub delikatnie ząbkowane. W zależności od odmiany, ich barwa przybiera różne odcienie od jasno- do ciemnozielonego. Liście często są ponadto z wierzchu błyszczące i mają dobrze widoczne, wyraźne unerwienie. Kwiaty cyklamenów są osadzone na długich szypułkach, które podobnie jak liście, również wyrastają bezpośrednio z bulwy i kwitną obficie od jesieni do wiosny. Zależnie od odmiany, ich kwiaty mają kolory od białego, przez różne odcienie różowego, do czerwonych i bordowych. Zależnie od odmiany, kwiaty są ponadto pojedyncze bądź pełne i mają różne wielkości. Z kolei korzenie cyklamenów wyrastają z tej samej podziemnej, wieloletniej bulwy, lecz od dołu i po jej bokach, podczas gdy liście i kwiaty rosną od góry.

Cyklamen perski – odmiany uprawne.

Cyklamen perski (fiołek alpejski) ma bardzo wiele odmian. W wyniku hodowli ogrodnicy uzyskali wiele odmian uprawnych o różnych kolorach, wielkości i kształtach, a nawet o odmiennych zapachach. W zakresie wielkości, cyklameny maja odmiany  od miniaturowych, przez średnie (midi) do standardowych i większych. Największe odmiany są przeznaczane głównie na cieplarniane kwiaty cięte. Ważniejsze odmiany cyklamenów to:

  • cyklameny pojedyncze – najstarsza grupa odmian, do której należy m.in. bardzo popularna, ognistoczerwona odmiana ‘Leuchtfeuer’;
  • cyklameny pastelowe – mają jaśniejszą barwę płatków na brzegach, a ciemniejszą pośrodku;
  • grupa odmian Decora – słyną z wyjątkowo pięknych kwiatów oraz dodatkowo bardzo ozdobnych rysunków na liściach;
  • grupa odmian Fimbriatum – odmiany mające kwiaty z pojedynczymi i efektownie dość mocno postrzępionymi płatkami;
  • grupa odmian Odoratum – odmiany wyróżniające się wspaniale pachnącymi kwiatami (kwiaty innych odmian nie mają wyczuwalnego zapachu);
  • grupa odmian Rococo – również mają płatki kwiatów o postrzępionych brzegach, podobnie jak odmiany Fimbriatum, ale do tego także karbowanych i falistych, przez co są jeszcze bardziej atrakcyjne;
  • grupy odmian Plenum i Duplex – odmiany charakteryzujące się przede wszystkim większą liczbą płatków (nie jest to wyłącznie pojedynczy rząd płatków);
  • cyklameny miniaturowe – najmniejsze odmiany cyklamenów;
  • cyklameny uprawiane na kwiat cięty – odmiany największe, uprawiane głównie przez ogrodników.

cyklamen perski w doniczce

Cyklamen perski – uprawa.

Trzeba też pamiętać, że cyklameny perskie potrzebują sporo światła, ale rozproszonego. Rośliny te są przystosowane do życia w otwartych lasach, a więc w hodowli domowej także lubią jasne oświetlenie, jednak filtrowane. Nie mogą zatem stać w pełnym słońcu. Bezpośrednie narażenie na słońce może szybko zniszczyć delikatną strukturę ich ładnych liści. Cyklameny najlepiej będą rosły postawione na parapecie oświetlanym porannym lub późnopopołudniowym słońcem. Wymagają też temperatury w granicach około 7-15°C – w dzień pomiędzy 15 i 18⁰C, natomiast w nocy między 12 i 15⁰C. W przegrzanych pomieszczeniach kwiaty i liście tych ładnych roślin zwykle szybko więdną i opadają. Ponadto nie znoszą przeciągów. Często są ponadto stawiane dla ozdoby w kuchniach, jednak pamiętajmy, że bardzo źle reagują na wyziewy z urządzeń gazowych. Lepiej więc stawiać je z daleka od kuchenek i piekarników, w przeciwległych krańcach kuchni.

Podlewanie cyklamenów

Cyklameny perskie (fiołek alpejski) mają wymagania umiarkowanej wilgotności podłoża. Należy jednak koniecznie pamiętać, by podlewać je wyłącznie od dołu (od spodu). Nie wolno podlewać cyklamenów od góry w centralnej części ich bulw, ponieważ w przeciwnym wypadku ich bulwy szybko zgniją i rośliny łatwo obumrą. Cyklameny w żadnym wypadku nie mogą też stać w wodzie, są bowiem bardzo wrażliwe na zbyt dużą ilość wody w okolicy korzeni, szczególnie obecnej przez dłuższy czas. Pod tym względem są to kwiaty trudne w utrzymaniu. Należy też unikać ich przesuszania, trzymając je z dala od wszelkich źródeł ciepła (kaloryfery, grzałki). Cyklameny nie lubią zbyt wysokich temperatur. Najlepiej zwiększać im wilgotność powietrza wokół, stawiając ich doniczki na podstawkach/tackach wysypanych wilgotnym żwirem. Również zbyt sucha gleba przyczyni się do więdnięcia liści, opadania kwiatów i gnicia bulw. Zaleca się podlewać cyklameny poprzez wypełnienie ich podstawek letnią wodą, a następnie usuwać jej nadmiar po kilku minutach. Przed kolejnym podlaniem ziemia musi dobrze przeschnąć na tyle, by rośliny nie zwiędły.

pączek cyklamen perski

Cyklamen perski – nawożenie.

Cyklameny perskie zaleca się nawozić raz na tydzień w czasie kwitnienia. Najlepiej dodawać w tym celu zwykły nawóz do roślin doniczkowych kwitnących, na przemian z nawozem o większej ilości potasu. Tak nawozimy cyklameny, gdy są one w pełni wzrostu, czyli gdy zaczną im wyrastać wiosną nowe liście i kwiaty. Specjaliści radzą też, że dobrze pasuje im specjalny nawóz do podlewania bratków i fiołków. Należy nim nawozić cyklameny co drugi tydzień wraz z ich podlewaniem. Uwaga jednak, ponieważ koniecznie musimy przy tym unikać stosowania zbyt dużych ilości nawozów. Dotyczy to w szczególności nawozów o wysokiej zawartości azotu (N). Wywołuje to piękny rozrost liści, jednak kosztem kwiatów (roślina zaprzestaje kwitnienia).

Cyklamen perski – prowokowanie lepszego kwitnienia.

Cyklamen perski (fiołek alpejski) będzie wydajnie produkował nowe pąki kwiatowe, gdy usuniemy wszystkie stare i zżółkłe liście oraz stare kwiaty, które zdążyły już przekwitnąć. Jednak obrywając, stare zeschłe liście i kwiaty musimy pamiętać, by usuwając je, delikatnie przytrzymać przy tym podstawę rośliny. Jeśli pozostawimy jakiekolwiek stare fragmenty rośliny, mogą one łatwo wywołać zgnicie całej rośliny.

Cyklamen perski – rozmnażanie.

Ich rozmnażanie przeprowadza się zwykle przez siew, robiąc to w okresie od lipca do marca roku kolejnego, przy czym optymalną porą jest październik i listopad. Po obumarciu kwiatów i starych liści można również rozdzielać stare bulwy i poflancować je oddzielnie w nowych doniczkach. To dobra metoda rozmnażania cyklamenów w warunkach domowych.

czerwony cyklamen perski

Cyklamen perski – szkodniki i choroby.

Cyklameny perskie (fiołek alpejski) mogą być atakowane przez popularne szkodniki, jak mszyca cyklamenowa oraz mączniak rzekomy. Oba te pasożyty atakują liście tych roślin. Można je spotkać szczególnie na ich spodzie. Cyklameny może też infekować szara pleśń, osadzająca się szczególnie u nasady szypułek kwiatowych i ogonków liściowych. Z kolei podziemnym bulwom grozi wspomniane gnicie powodowane ich zalaniem. Szkodniki najlepiej usunąć środkami owadobójczymi, natomiast gniciu zapobiegnie opisane wyżej właściwe podlewanie.