Palma kokosowa, czyli kokos właściwy (Cocos nucifera L.), to jedna z najbardziej znanych palm na świecie. Kojarzymy ją przede wszystkim z dużymi owocami pełnymi mleczka i białego miąższu. W tropikach wykorzystuje się jednak niemal każdą część tej rośliny. W sanskrycie nazywano ją „kalpa vriksha”, czyli drzewem spełniającym wszystkie potrzeby życia. Z kolei Malajowie mówią o niej „pokok seribu guna”, co oznacza drzewo o tysiącu zastosowań.
Coraz częściej palma kokosowa pojawia się też w sklepach jako roślina doniczkowa. Wygląda efektownie, ale w mieszkaniu jest wymagająca. W tym artykule wyjaśniam, skąd pochodzi, jak wygląda w naturze i jak ją uprawiać w domu, aby rosła jak najdłużej.
Palma kokosowa: systematyka i pochodzenie
Kokos właściwy jest jedynym gatunkiem w rodzaju kokos (Cocos). Należy do rodziny arekowatych (Arecaceae), podrodziny Arecoideae i plemienia Cocoseae. W obecnej klasyfikacji palm zaliczany jest do podplemienia Attaleinae. Starsze opracowania umieszczały go natomiast w podplemieniu Butiinae.
Dokładne pochodzenie palmy kokosowej nie jest znane. Badania genetyczne wskazują jednak na dwa główne ośrodki udomowienia. Pierwszy obejmuje Azję Południowo-Wschodnią i wyspy Pacyfiku, a drugi południowe Indie i Sri Lankę. Dziś kokos rośnie wzdłuż tropikalnych wybrzeży na całym świecie. Ponadto skamieniałości podobnych palm znaleziono między innymi w Nowej Zelandii i w Indiach, co świadczy o bardzo długiej historii tej grupy roślin.
Palmy rosnące na plantacji w strefie tropikalnej
Jak wygląda palma kokosowa w naturze?
W naturze palma kokosowa osiąga nawet 25 do 30 m wysokości. Ma smukły, szary pień, często lekko wygięty, oraz koronę z pierzastych liści. Pojedynczy liść może mieć 4 do 6 m długości. Roślina owocuje przez cały rok, a dorosłe drzewo daje kilkadziesiąt orzechów rocznie.
Budowa owocu kokosa
Owoc kokosa to pestkowiec, a nie orzech w sensie botanicznym. Na zewnątrz ma gładką skórkę, pod nią grubą, włóknistą warstwę, a w środku twardą pestkę. Właśnie tę pestkę nazywamy potocznie orzechem kokosowym. U jej podstawy widać trzy otwory, ale tylko jeden jest na tyle miękki, że przebija się przez niego kiełek.
Wnętrze nasienia wyściela białe bielmo. Po wysuszeniu nazywa się je koprą i zawiera około 60 do 70% tłuszczu, głównie nasyconego. Płynna część bielma to woda kokosowa. Natomiast mleczko kokosowe otrzymuje się dopiero z rozdrobnionego miąższu. Owoce dobrze unoszą się na wodzie, dlatego prądy morskie przenoszą je na duże odległości. Takie rozsiewanie nasion przez wodę nazywa się hydrochorią.
Orzech kokosowy, czyli pestka owocu, z białym bielmem w środku
Zastosowanie kokosa
Z owoców otrzymuje się między innymi wiórki, mleczko, wodę i olej kokosowy. Z włókien okrywy wyrabia się liny i maty, a z liści dachy i kosze. Orzechy kokosowe mają także znaczenie religijne, zwłaszcza w hinduizmie, gdzie składa się je w świątyniach jako ofiarę. Więcej przykładów opisuję w artykule o zastosowaniu palmy kokosowej.
Czy palma kokosowa nadaje się do domu?
Palma kokosowa może rosnąć w mieszkaniu, jednak zwykle żyje w nim kilka lat. Potrzebuje bowiem dużo światła, ciepła i wilgotnego powietrza, a tych warunków brakuje w typowym domu zimą. W doniczce rośnie wolniej niż w naturze i nigdy nie wydaje owoców.
W sklepach najczęściej spotkamy młode rośliny wyrastające z orzecha. Często są to odmiany karłowe, na przykład ‘Malayan Dwarf’, które także w tropikach pozostają niższe od typowych drzew. Jeśli zależy nam na długowieczności, lepiej wybrać łatwiejsze palmy, takie jak szorstkowiec Fortunego. Inne gatunki znajdziesz w kategorii palmy.
Jak wyhodować palmę kokosową z orzecha?
Do uprawy potrzebny jest cały owoc z włóknistą okrywą. Kupione w sklepie spożywczym obrane orzechy zwykle nie kiełkują, ponieważ są pozbawione okrywy i często zbyt długo przechowywane. Lepiej kupić orzech przeznaczony do wysiewu w sklepie ogrodniczym.
- namocz owoc w ciepłej wodzie przez 2 do 3 dni
- ułóż go poziomo w dużej donicy z przepuszczalnym, piaszczysto próchnicznym podłożem
- przysyp ziemią mniej więcej do połowy wysokości
- trzymaj w temperaturze 25 do 30°C i utrzymuj lekko wilgotne podłoże
- uzbrój się w cierpliwość, ponieważ kiełkowanie trwa zwykle 3 do 6 miesięcy
Wygodniej jest jednak kupić już wykiełkowaną i dobrze ukorzenioną sadzonkę.
Kolejne fazy kiełkowania orzecha kokosowego
Palma kokosowa: stanowisko i temperatura
Palma kokosowa potrzebuje jak najjaśniejszego miejsca, najlepiej przy oknie południowym lub zachodnim. Zimą warto zapewnić jej dodatkowe oświetlenie lampą do roślin. Latem dobrze znosi temperaturę 24 do 30°C. Zimą natomiast temperatura nie powinna spadać poniżej 18°C. Roślina źle reaguje też na zimne przeciągi i chłodny parapet.
Jak podlewać palmę kokosową?
Podłoże powinno być stale lekko wilgotne, ale nigdy mokre. Dlatego podlewamy obficie, a nadmiar wody z podstawki wylewamy po kilkunastu minutach. Przed kolejnym podlaniem wierzchnia warstwa ziemi powinna lekko przeschnąć. Zimą, przy słabszym świetle, podlewamy rzadziej.
Bardzo ważna jest wysoka wilgotność powietrza. Liście warto często zraszać miękką wodą. Pomaga również nawilżacz albo podstawka z mokrym keramzytem. W naturze palma kokosowa rośnie w klimacie, gdzie spada zwykle 1500 do 2500 mm deszczu rocznie, więc suche powietrze w mieszkaniu szybko jej szkodzi.
Przesadzanie i podłoże
Palmę przesadzamy rzadko, dopiero wtedy, gdy korzenie wypełnią całą donicę. Wybieramy wysoką, stabilną doniczkę z otworami odpływowymi. Na dno warto wsypać warstwę drenażu. Najprościej użyć gotowej ziemi do palm albo wymieszać ziemię uniwersalną z piaskiem. Odczyn podłoża powinien być lekko kwaśny lub obojętny, w granicach pH około 5,5 do 7. Podczas przesadzania nie zakopujemy orzecha głębiej, niż rósł wcześniej.
Nawożenie i rozmnażanie
Od wiosny do końca lata palmę nawozimy co dwa tygodnie płynnym nawozem do palm lub roślin zielonych. Taki nawóz zawiera również mikroelementy, na przykład magnez, żelazo i mangan. Zimą przerywamy nawożenie albo ograniczamy je do minimum.
W domu palmy kokosowej nie da się rozmnożyć. Roślina nie wydaje owoców, nie tworzy odrostów i się nie rozkrzewia. Dlatego każdą nową palmę trzeba wyhodować z orzecha.
Młode sadzonki palmy kokosowej gotowe do sadzenia
Palma kokosowa: choroby i szkodniki
Najczęstszym problemem są brązowiejące i zasychające końcówki liści. Przyczyną bywa zwykle zbyt suche powietrze, przelanie albo przesuszenie bryły korzeniowej. Pomaga wtedy zwiększenie wilgotności powietrza i uregulowanie podlewania.
Żółknięcie dolnych liści może być naturalnym starzeniem się rośliny. Jeśli jednak żółkną także młode liście, zwykle brakuje składników pokarmowych, zwłaszcza magnezu, żelaza lub manganu. W takiej sytuacji warto zastosować nawóz do palm z mikroelementami.
Ze szkodników palmę atakują przede wszystkim przędziorki, wełnowce, tarczniki i wciornastki. Zwykle gromadzą się u nasady liści i na ich spodniej stronie. Przy niewielkim porażeniu wystarczy przemycie liści, natomiast przy silnym trzeba użyć środka owadobójczego. Objawy i sposoby zwalczania opisuję w artykule o szkodnikach roślin doniczkowych.
Podstawowe informacje o zasięgu i nazwach gatunku można sprawdzić w bazie Plants of the World Online prowadzonej przez Królewskie Ogrody Botaniczne w Kew.
FAQ: palma kokosowa
Czy palma kokosowa wyda owoce w domu?
Nie. W uprawie doniczkowej roślina nie osiąga dojrzałości potrzebnej do kwitnienia i owocowania. Owoce wydaje dopiero kilkuletnie drzewo rosnące w tropikach.
Ile żyje palma kokosowa w mieszkaniu?
Zwykle kilka lat. Przy jasnym stanowisku, wysokiej wilgotności powietrza i ciepłej zimie może rosnąć dłużej, jednak z czasem staje się zbyt duża na mieszkanie.
Czy można posadzić kokos ze sklepu spożywczego?
Zwykle nie. Obrane orzechy bez włóknistej okrywy rzadko kiełkują. Lepiej kupić cały owoc przeznaczony do wysiewu albo gotową sadzonkę.
Dlaczego palmie kokosowej brązowieją liście?
Najczęściej z powodu suchego powietrza, przelania lub przesuszenia podłoża. Pomaga zraszanie, nawilżacz i regularne, ale umiarkowane podlewanie.
Zostaw komentarz