Burak zwyczajny (Beta vulgaris), czyli popularny burak ćwikłowy, to łatwe w uprawie warzywo korzeniowe. Wysiewa się go bezpośrednio do gruntu od kwietnia do czerwca, a korzenie zbiera od lipca do października. Najlepiej rośnie na słonecznym stanowisku, w żyznej i przepuszczalnej glebie. Dlatego nawet początkujący ogrodnik może liczyć na dobry plon. Poniżej opisujemy odmiany, siew, pielęgnację, zbiór i ochronę przed chorobami.
Burak zwyczajny: co to za warzywo?
Burak zwyczajny jest rośliną dwuletnią, ale uprawia się go jak jednoroczną. W pierwszym roku tworzy rozetę liści i zgrubiały, mięsisty korzeń spichrzowy, a kwitnie dopiero w drugim. Do tego samego gatunku należą też burak liściowy (boćwina), burak cukrowy i pastewny.
Korzenie jemy gotowane, pieczone, marynowane lub w postaci surówek i zup. Młode liście, czyli botwinę, dodaje się do zupy. Najlepiej smakują korzenie zebrane, gdy są jeszcze niewielkie i delikatne.

Korzenie buraka ćwikłowego najlepiej zbierać, gdy są jeszcze niewielkie.
Burak zwyczajny: stanowisko i gleba
Buraki lubią pełne słońce, ale znoszą też jasny półcień. Gleba powinna być głęboka, próchnicza i przepuszczalna, o odczynie zbliżonym do obojętnego. Dobrze rosną po warzywach, które były nawożone kompostem. Unikaj świeżego obornika, ponieważ powoduje rozwidlanie korzeni i przyciąga szkodniki glebowe.
Przed siewem usuń duże kamienie i rozluźnij zbitą ziemię, bo korzenie rozwijają się wtedy równo. Na glebach ubogich w bor korzenie mogą brunatnieć od środka, więc w razie potrzeby zastosuj nawóz z mikroelementami. Buraki można też uprawiać w pojemnikach, o ile mają co najmniej 25 cm głębokości.
Jakie odmiany buraka wybrać?
Najpopularniejsze są buraki o korzeniach okrągłych, czerwono fioletowych. W sprzedaży znajdziesz jednak także odmiany o korzeniach wydłużonych, białych, żółtych lub pomarańczowych. Dzięki temu burak jest także ozdobnym warzywem.
- Odmiany o korzeniach okrągłych: 'Czerwona Kula’, 'Nochowski’, 'Boltardy’ (mało podatna na kwitnienie w pierwszym roku), 'Pablo’.
- Odmiany o korzeniach wydłużonych: 'Cylindra’, 'Opolski’.
- Odmiany kolorowe: 'Burpee’s Golden’ (żółta), 'Albina Vereduna’ (biała), 'Chioggia’ (z jasnymi kręgami w miąższu).

Nasiona buraka ćwikłowego Czerwona Kula to klasyczna odmiana o okrągłych korzeniach.
Burak zwyczajny: kiedy i jak siać?
Buraków nie siej zbyt wcześnie, bo nie lubią zimnej gleby. Według zaleceń ogrodniczych siew na dworze zaczyna się, gdy ziemia ma co najmniej 7°C. W Polsce zwykle wypada to od końca kwietnia. Kolejne partie możesz wysiewać co 2 do 3 tygodni do czerwca, aby zbierać buraki przez dłuższy czas. Szczegóły znajdziesz na stronie Instytutu Ogrodnictwa PIB.
- Wykop bruzdy o głębokości około 2,5 cm, w odstępach 30 do 40 cm.
- Rozsiewaj nasiona rzadko, co kilka centymetrów, ponieważ jedno nasienie często daje kilka siewek.
- Przykryj nasiona ziemią i delikatnie podlej.
- Po 1 do 2 tygodniach pojawiają się siewki.
Gdy siewki mają około 2,5 cm wysokości, wykonaj przerywkę i zostaw rośliny co 10 cm. Najlepiej zrób to w pochmurny dzień, gdy ziemia jest wilgotna. Wyrwane siewki możesz dodać do sałatki. W razie zapowiadanego przymrozku okryj młode rośliny włókniną.

Młoda roślina buraka po przerywce rośnie w rzędzie.
Jak pielęgnować buraki w ogrodzie?
Najważniejsze jest równomierne nawilżenie gleby. Gdy ziemia całkiem wyschnie, korzenie stają się twarde i zdrewniałe, a po nagłym, obfitym podlaniu pękają i rozwidlają się. W suche lato podlewaj buraki obficie co 10 do 14 dni, a w upały częściej. Ściółka wzdłuż rzędów ogranicza parowanie i chwasty.
Regularnie odchwaszczaj grządki, szczególnie na początku wzrostu. Jako nawozu używaj dobrze rozłożonego kompostu lub nawozu mineralnego do warzyw korzeniowych. Nadmiar azotu daje bujne liście kosztem korzeni.
Burak zwyczajny: zbiór i przechowywanie
Korzenie mają najlepszy smak, gdy mają 4 do 7 cm średnicy, czyli wielkość piłki golfowej lub nieco większe. Większe i starsze stają się łykowate. Pierwsze buraki z botwiną zbierzesz już w czerwcu, a wczesne korzenie od lipca. Zwykle mija około 2 do 3 miesięcy od siewu do pierwszych zbiorów.
Buraki do przechowywania zbieraj w październiku, przed ostrymi przymrozkami. Odetnij liście około 2,5 cm nad korzeniem i nie uszkadzaj skórki. Według zaleceń ogrodniczych możesz je przechowywać w suchym piasku lub kompoście w chłodnej piwnicy albo szopie. Kapustę również zbiera się jesienią, o czym piszemy w artykule kapusta biała.
Burak zwyczajny: kalendarz uprawy
Uprawa buraków trwa od wiosny do jesieni. Poniższy kalendarz pomaga zaplanować prace w warzywniku.
| Termin | Prace przy burakach |
|---|---|
| Marzec i kwiecień | przygotowanie grządki, dodatek kompostu |
| Koniec kwietnia i maj | siew do gruntu, gdy gleba się ogrzeje |
| Maj i czerwiec | przerywanie siewek, odchwaszczanie, kolejne siewy |
| Czerwiec | zbiór botwinki z przerywki i młodych roślin |
| Lipiec i sierpień | zbiór wczesnych korzeni, regularne podlewanie |
| Wrzesień i październik | zbiór buraków do przechowywania przed przymrozkami |
Przerywanie buraków krok po kroku
Nasiono buraka to w rzeczywistości kłębek, z którego wyrasta kilka siewek. Dlatego buraki prawie zawsze trzeba przerywać, inaczej korzenie będą małe i zdeformowane.
- Pierwsze przerywanie wykonaj, gdy siewki mają dwa, trzy liście właściwe.
- Podlej grządkę dzień wcześniej, aby rośliny łatwiej wychodziły z ziemi.
- Z każdej kępki zostaw jedną, najsilniejszą siewkę.
- Pozostałe rośliny wyrywaj delikatnie albo wycinaj nożyczkami tuż przy ziemi, aby nie naruszyć korzeni sąsiadów.
- Drugie przerywanie zrób po kilku tygodniach, zostawiając rośliny co 8 do 10 cm.
- Po przerywaniu podlej grządkę i lekko dociśnij ziemię wokół pozostawionych roślin.
Wyrwane młode rośliny nie muszą trafić na kompost. To pełnowartościowa botwinka, którą można od razu wykorzystać w kuchni.
Botwinka: buraki na młode liście
Botwinka to młode buraki zbierane razem z liśćmi, zanim korzenie urosną. Jest jednym z pierwszych warzyw sezonu i podstawą tradycyjnej zupy botwinkowej. Na botwinkę można przeznaczyć część wiosennego siewu albo specjalnie wysiać buraki gęściej, w rzędach co 15 do 20 cm.
Zbieraj ją, gdy korzenie mają wielkość orzecha włoskiego, a liście są jędrne i błyszczące. Botwinka najlepiej smakuje świeża. W lodówce, owinięta w wilgotną ściereczkę, wytrzymuje zwykle dwa, trzy dni. Z buraków przygotowuje się też soki, o których piszemy w artykule sok z buraka.
Z czym sadzić buraki w warzywniku?
Buraki dobrze rosną w sąsiedztwie cebuli, czosnku, kapusty, kalarepy, sałaty i fasoli karłowej. Rośliny te mają różne wymagania pokarmowe i nie konkurują ze sobą mocno o składniki. Cebula i czosnek mogą też ograniczać niektóre szkodniki.
Natomiast w płodozmianie nie sadź buraków po szpinaku, boćwinie ani po innych burakach, ponieważ należą do tej samej rodziny i mają wspólne choroby. Najlepiej wracać z burakami na to samo miejsce dopiero po trzech, czterech latach. Dobrym przedplonem są natomiast warzywa uprawiane na oborniku, na przykład ogórki lub kapusta.
Jakie choroby i szkodniki atakują buraki?
Burak jest dość odporny, ale bywa atakowany przez kilka chorób i szkodników. Do najczęstszych chorób należą chwościk buraka, mączniak prawdziwy, parch zwykły i zgnilizna twardzikowa. Wśród szkodników spotkasz mątwika burakowego, mszycę burakową, śmietkę ćwiklankę i pchełki.
Chorobom zapobiegasz, stosując płodozmian, czyli nie sadząc buraków w tym samym miejscu częściej niż co 3 do 4 lata. Ważne są też odpowiedni termin siewu i unikanie przelewania. Uprawę innego warzywa korzeniowego opisujemy w artykule marchew zwyczajna.

Korzenie buraka mają czerwone ogonki liściowe.
Burak zwyczajny: najczęstsze pytania
Kiedy siać buraki ćwikłowe?
Od końca kwietnia do czerwca, gdy gleba jest już ciepła. Buraki do przechowywania najlepiej wysiewać w maju lub na początku czerwca.
Ile rosną buraki od siewu do zbioru?
Wczesne korzenie osiągają dobry rozmiar zwykle po 2 do 3 miesiącach, a buraki na zimę zbiera się jesienią.
Czy buraki można uprawiać w pojemniku?
Tak, jeśli pojemnik ma co najmniej 25 cm głębokości i dobry drenaż. Wymaga jednak częstszego podlewania niż grządka.
Czy liście buraka są jadalne?
Tak, młode liście zbiera się jako botwinę do zupy lub sałatek.
Dlaczego buraki są łykowate?
Najczęściej z powodu suszy, zbyt późnego zbioru lub zbyt dużych korzeni. Buraki najlepiej smakują, gdy mają od 4 do 7 cm średnicy i rosną przy równomiernej wilgotności gleby.
Czy buraki trzeba przerywać?
Tak. Z jednego kłębka nasiennego wyrasta kilka siewek, dlatego bez przerywania korzenie będą drobne i zniekształcone.














Zostaw komentarz