Brzoza brodawkowata (opis, cena, zastosowanie w kosmetyce)

Brzoza brodawkowa to bardzo popularne u nas drzewo parkowe, ogrodowe i rosnące w stanie dzikim. Drzewo to jest atrakcyjne wizualnie głównie ze względu na barwny czarno-szaro-biały pień, delikatne gałęzie oraz drobne jasnozielone listki. Brzozy są jednak od wieków wykorzystywane również w celach medyczno-zielarskich, do produkcji mebli, ogrodzeń, mioteł i drewnianych przedmiotów ozdobnych. Warto dowiedzieć się jednak więcej przede wszystkim o medyczno-kosmetycznym wykorzystaniu tej rośliny!

Brzoza brodawkowata (łac. Betula pendula, Roth), jest też nazywana brzozą brodawkową, lub jako brzoza zwisła, brzoza biała, brzezina. Jest to jeden z najpopularniejszych w Europie gatunków drzew, należących do rodziny brzozowatych (łac. Betulaceae, Gray) i rodzaju Betula (łac.).

Brzoza brodawkowata występowanie

Brzoza brodawkowata występuje powszechnie w chłodniejszych rejonach Europy i Azji, a także w niektórych rejonach Afryki Północnej (np. w Maroko). Rozprzestrzeniła się przez dziesięciolecia także w innych rejonach świata (np. w USA), tym bardziej, że jest też uprawiana w celach ozdobnych i leczniczych. W Polsce jest pospolita na całym niżu oraz na terenach niższych partii górskich.

Biologia i ekologia

Brzoza brodawkowa jest drzewem żyjącym ok. 100 lat. Kwitnie w okolicach kwietnia i ok. 10 dni wcześniej, niż jej kuzynka brzoza omszona (łac. Betula pubescens, Ehrh.). Roślina ta ma wiatropylne kwiaty i małe, bardzo lekkie nasiona, zaopatrzone w specjalne skrzydełka, dzięki którym mogą one być swobodnie rozsiewane przez wiatr, często nawet na duże odległości.

las brzozowy

Brzoza brodawkowa to również jeden z pierwszych gatunków drzew z powodzeniem wkraczających i zarastających nieużytki, nazwany zresztą z tego powodu – gatunkiem pionierskim. Drzewo to lubi bowiem tereny suche i piaszczyste, które znajduje na hałdach poprodukcyjnych i powysypiskowych, na różnych nieużytkach, w lasach liściastych oraz borach mieszanych i sosnowych, w zaroślach i na zrębach, wzdłuż szlaków kolejowych i na przydrożach. Jest także ważnym drzewem leśnym oraz ozdobnym parkowym i ogrodowym. W lasach wchodzi w symbiozę z niektórymi gatunkami grzybów jadalnych (np. z koźlarzem babką).

Ciekawostka!

Jako ciekawostkę warto wiedzieć, że najstarszą brzozę w Polsce opisano w 1992 r. i jest to okaz rosnący w Gdańsku Oliwie, przy czym oszacowano, że drzewo to miało wtedy 171 lat, przy obwodzie pnia 321 cm i wysokości 26 m. Z kolei najgrubszą brzozą brodawkową Lasów Państwowych w Polsce, ochrzczono drzewo w konkursie Przeglądu Leśniczego, rosnące w okolicach miejscowości Solno w województwie warmińsko-mazurskim. Brzoza ta ma aż 295 cm obwodu i 26 metrów wysokości.

Brzoza brodawkowata – morfologia i pokrój

Brzoza brodawkowa dorasta maksymalnie do 30 m wysokości, przy średnicy do ok. 60 cm. Drzewo to ma silnie rozwiniętą, drobno rozgałęzioną i gęstą koronę, która u starszych osobników robi się jednak rzadka, z długimi i zwisającymi z konarów gałązkami (trochę jak u wierzby płaczącej). Brzozy karłowate rosną zwykle jako smukłe i proste drzewa. Często jednak niektóre osobniki przyjmują także postać karłowatą, która jest ceniona szczególnie w ogrodowych i parkowych nasadzeniach ozdobnych.

Drzewo brzoza z charakterystyczną ziarnistą korą.

kora brzozy brodawkowatej

Na konarach młodych drzew, kora zwykle ma kolor pomarańczowo-czerwonawy, a dopiero z czasem robi się biało-szara, a u starszych nawet czarna u nasady i w pęknięciach. Kora ta łuszczy się też w charakterystyczny, okrężny sposób. Młode gałązki brzozy brodawkowej nie są jednak białe, a ciemne, nieowłosione i pokryte gruczołami. Pączki usadowione na zakończeniach drobnych, delikatnych gałązek są nagie, lepkie i u nasady rozszerzone, a na wierzchołkach dodatkowo również zaostrzone. Pączki są też lepkie, na przekroju jasnozielone i mają silny, balsamiczny zapach oraz gorzkawy smak.

Młode liście brzozy brodawkowej mają 3-7 cm długości i 2-5 cm szerokości. Są osadzone na długim ogonku i mają drobno, podwójnie ząbkowane brzegi. Kolor liści jest jasnozielony, jednak potem nieco ciemnieją, na spodzie są zielonawoszare. Mają ponadto charakterystyczne, dobrze widoczne, gęste, siateczkowate unerwienie o kolorze lekko brunatnym lub prawie białawym. Blaszka liściowa ma też kształt trójkątny lub romboidalny, o nasadzie szeroko klinowatej, lub ściętej. Co ciekawe, młode liście są dosyć mocno lepkie i słabo owłosione, jednak szybko stają się całkiem nagie i suche. Ogonek liściowy ma do 3 cm długości. Jesienią liście brzozy robią się cytrynowo-żółte.

Liście brzozy, naturalny zielony motyw, rośliny, przyroda, drzewo, pnącze, ogród, ekologia, flora, środowisko.

Kwiaty brzozy są zebrane w kwiatostany nazywane botanicznie kotkami (o kształcie niedługich, wiszących frędzli). Są przy tym podobne wizualnie do kotek brzozy omszonej. Owocami są zaś drobne orzeszki (ok. 3 mm) o kształcie podłużnie eliptycznym, mające 2-3 razy szersze od siebie skrzydełka lotne.

Kora brzozy na drzewie, zielone liście, naturalne tło, liście wiosenne, złote światło.

kwiaty brzozy

Brzoza brodawkowata jej zastosowanie

Brzoza brodawkowa to głównie drzewo wykorzystywane jako popularna roślina ozdobna, chętnie sadzona na skwerach, cmentarzach, w parkach i ogrodach oraz na poboczach ulic. Wykorzystuje się ją również na surowiec drzewny. Jej drewno jest bardzo jasne, prawie białe z żółtym lub lekko różowawym odcieniem, nie ma ponadto twardzieli, jest trudno łupliwe i średnio twarde. Ponieważ jest do tego elastyczne i mocne, nadaje się do produkcji wyszukanych mebli (np. ogrodowych), a także na sklejkę i do wyrobu drobnych przedmiotów ozdobnych (np. rzeźby, naczynia drewniane). Gorszej jakości drewno bywa też przetwarzane w czasie tzw. suchej destylacji na węgiel drzewny, kwas octowy, alkohol metylowy i smołę. Drewno brzozowe jest również bardzo kaloryczne i przez to cenione jako materiał do palenia w kominkach, a z delikatnych gałęzi wyrabia się tradycyjne miotełki do zamiatania obejść.

Oczywiście brzoza brodawkowata ma też ważne zastosowanie leczniczo-kosmetyczne, wykazuje bowiem działanie przede wszystkim: moczopędne, odtruwające i wzmacniające. Jest więc stosowana w przypadkach takich dolegliwości i schorzeń, jak: kamica nerkowa, obrzęki na tle krążeniowym (na tle nerkowo-sercowym), jako środek na porost włosów. Napar lub odwar z liści i pączków brzozowych stosuje się w przypadku przewlekłych chorób dróg moczowych, niewydolności nerek, a także przy łuszczycy i gośćcu. Można tym przemywać również suchą i łuszczącą się, a także alergiczną skórę, stosować przeciw łojotokowi, trądzikowi. W medycynie ludowej i kosmetyce, brzoza jest dodatkowo wykorzystywana także do wybielania skóry oraz przeciw piegom. Kiedyś świeżych liści brzozy używano również do okładów przeciw reumatyzmowi, a naparu z liści i pączków – w przypadku czerwonki i biegunek. Obecnie również medycyna konwencjonalna doceniła brzozę i w tym względzie! Liście brzozy wchodzą więc w skład mieszanek i leków ziołowych, takich jak np.: Fitolizyna, Reumergan oraz Urogran.

Nazwa pliku: wyciek-żywicy-z-drzewa-do-kubka.jpg.

sok z brzozy

Guz brzozy brodawkowatej stosowany jest z kolei dodatkowo również przy chorobach nowotworowych oraz przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego i bakteryjnych schorzeniach wątroby. Z kory brzozowej wytwarza się również aromatyczny olejek leczniczy, natomiast z drewna oraz korzeni i kory brzozy – dziegieć, smołę i olej juchtowy. Warto też wspomnieć, że w warunkach domowych najprościej jest stosować wywar z liści i pączków brzozy, mający działanie np. jako dobry środek moczopędny. Do tego celu należy wsypać 1 łyżeczkę liści na 2 szklanki wrzącej wody i gotować całość ok. 3 minuty. Odwar należy pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki miedzy posiłkami.

Brzoza brodawkowata roślina lecznicza i kosmetyczna – surowiec zielarski i skład

Brzoza brodawkowa jako roślina lecznicza i kosmetyczna, jest wykorzystywana w postaci liści i pączków, guza brzozowego, kory i soku. Liście brzozy brodawkowej (łac. Betulae folium) są przy tym jednym z najstarszych surowców zielarskich i leków w medycynie ludowej. W tych samych celach zbiera się również liście brzozy omszonej i ich mieszańców. Surowiec taki zwykle zawiera nie mniej, niż 1,5% flawonoidów, do 3,2% saponin, do 9% garbników katechinowych, a także różne kwasy organiczne, liczne sole mineralne, żywice, związki trójterpenowe (np. folientriol i folientetraol) oraz olejek eteryczny (młode liście i pączki zawierają więcej olejków eterycznych i innych związków).

Herbata z pokrzywy na tle drewnianej ściany, idealna do użytku domowego z ziołowych roślin.

herbatka z brzozy

Wspaniałym surowcem zielarskim pozyskiwanym z brzozy jest również kora (łac. Cortex Betulae), stanowiąca dobre źródło betuliny, stosowanej m.in. w leczeniu różnych egzem uczuleń i trądziku. Z kolei pozyskiwany wiosną sok brzozowy (nazywany – oskoła, można go zbierać samodzielnie tuż przez rozwinięciem się pączków liściowych, wypływa z nawiercanych w pniu otworów, lub z łamanych gałązek), zawiera w swoim składzie głównie cukier fruktozę, a także liczne sole mineralne (np. potas, miedź, mangan, fosfor i wapń) oraz witaminy z grupy B. Sok brzozowy jest orzeźwiającym, słodkawym napojem, mającym bogate działanie lecznicze. Przyspiesza bowiem przemianę materii, wzmacnia i oczyszcza cały organizm (wypłukuje m.in. złogi z przewodów moczowych, zapobiegając dzięki temu tworzeniu się kamieni nerkowych), wspomaga leczenie stanów zapalnych nerek i pęcherza moczowego oraz dny moczanowej.

Brzoza brodawkowata jej zbiór i konserwacja

Liście i pączki zrywa się, gdy są jeszcze młode i lepkie, ze ściętych drzew (same liście można też zrywać z drzew rosnących). Następnie suszy w warunkach naturalnych, w miejscu przewiewnym i w cieniu, w temperaturze 25-40 C. Po wysuszeniu, zioło ma słaby, przyjemny zapach, a po zaparzeniu – gorzkawy, ściągający smak. Korę także zbiera się wiosną, zdzierając ją z młodych, ściętych pni i gałązek, zdziera się przy tym tylko elastyczną, białą część zewnętrzną. Nie niszczy się przy tym zdrowych i rosnących drzew!