Róża (roślina)

Róża jest drewniejącą byliną, pierwotnie pochodzącą z Chin, ale obecnie od bardzo dawna jest uprawiana praktycznie na całym świecie. Róże charakteryzują się szeroką gamą odmian, kolorów kwiatów i rozmiarów. Masz ogród i kochasz kwiaty, więc przeczytaj wszystko na temat – róża opis rośliny (Rosa). Jeszcze dziś sprawdź, kiedy kwitną róże ogrodowe oraz jakie wymagania mają krzewy różane.

Róża opis rośliny – stanowisko systematyczne

Róże stanowią rodzaj Rosa, który pochodzi z rodziny różowatych (łac. Rosaceae), rzędu różowce (łac. (Rosales), klasy okrytonasienne zwanej też okrytozalążkowe (Magnoliophyta syn. Angiospermae) oraz kladów roślin naczyniowych, nasiennych i różowych. Poszczególne gatunki róż są przy tym dzielone i klasyfikowane albo jako róże rosnące na wolności i znane w takich formach od tysięcy lat (np. róża alpejska Rosa pendulina, róża dzika Rosa canina, czy róża jabłkowa Rosa villosa), albo jako różo hodowlane, wśród których wytworzono/wyhodowano wiele odmian i hybryd. W tej drugiej grupie mamy przeróżne krzewy różane uprawowe i róże ogrodowe.

Róża opis rośliny – pochodzenie i aktualne występowanie

Róże prawdopodobnie wywodzą się głównie ze wschodniej Azji, a szczególnie z Chin. Większość z nich pochodzi więc z Azji, podczas gdy inne pochodzą też jednak z Europy, Ameryki Północnej i Afryki. Obecnie w sposób naturalny występują natomiast na rozległych przestrzeniach półkuli północnej, w tym w Azji, Europie, Ameryce Północnej, Oceanii, a nawet w niektórych rejonach Afryki (Etiopia i Afryka Północno-zachodnia).

Gatunki i odmiany róż

Róża jest jedną z najbardziej znanych i ulubionych roślin na świecie. Aktualnie szacuje się, że gatunków róż (rodzaj Rosa) jest już na świecie od 150 do 200. Jest jednak przy tym wiele dyskusji na temat tego, ile gatunków róż istnieje faktycznie, ponieważ wiele z nich jest tak mocno do siebie podobnych, że niektórzy nie uznają ich za coś odrębnego. Róże można też znaleźć na całym świecie dzięki komercyjnej hodowli. Ich celowa uprawa rozpoczęła się 500 lat p.n.e. i zaowocowała obecnie powstaniem około 13 000 odmian róż (róże hybrydowe).

róża opis rośliny

Warto wiedzieć, że pierwsza róża hybrydowa została wprowadzona do ogólnej hodowli w 1867 r. przez swojego odkrywcę i autora Jean-Baptiste Guillot. Wszystkie róże wyhodowane przed tą datą, znane są jako Stare Róże Ogrodowe. Natomiast róże, które pojawiły się później po tej dacie, nazywane są już Różami Ogrodowymi lub Nowoczesnymi Różami Ogrodowymi.

Wygląd i pokrój róż

Róże (rodzaj Rosa) to kwiaty wielopłatkowe, dostępne w sprzedaży w wielu kolorach kwiatów oraz jako krzewy różane, róże płożące i róże pnące. Krzewy różane mogą być przy tym szczepione na pionowej łodydze (róże wysokopienne) oraz mogą to być krzewy różane doniczkowe do hodowli w warunkach domowych, cieplarnianych (na kwiaty cięte do bukietów) lub na zewnątrz. Wielkość oraz pokrój róż zależy od gatunku i odmiany. Ich pędy/łodygi osiągają od 0,5 do 3, rzadziej do 6 m długości i z czasem drewnieją, pokrywając się pękającą, szaro-brunatną korą. Liście róż są nieparzystopierzaste z 5-9 (rzadko do 19) listkami (liście pojedyncze ma wyjątkowo Rosa persica). Każdy listek jest też zwykle piłkowany na brzegach. Na ogonkach liściowych są też zwykle obecne przylistki.

Poszczególne odmiany róż są również znane ze swoich różnej wielkości kolców rosnących wzdłuż łodyg tych roślin (niepoprawnie nazywane cierniami). Kolce róż wyglądają jak haczyki i ułatwiają różom pnącym wiązanie z podporami i innymi roślinami, a ogólnie chronią też łodygę wszystkich kolczastych róż przed roślinożercami. Niektóre odmiany ich jednak już nie mają, by sprawiały mniej kłopotów w hodowli i pielęgnacji. Z kolei szczególnie pnące i mocno krzewiste róże kolczaste są często używane na przykład jako żywopłoty oraz do powstrzymywania drapieżników.

Wiele z takich gatunków jest obecnie uprawianych (róże ogrodowe), chociaż nadal istnieją też bardzo cenione dzikie odmiany róż, które także uprawia się często w ogrodach, szczególnie jako żywopłoty oraz dla pozysku ich płatków i owoców do produkcji dżemów, konfitur, czy lekarstw. Od korzeni róże mniej lub bardziej obficie wypuszczają odrosty stanowiące pędy przybyszowe, które wykorzystuje się do wegetatywnego rozmnażania róż przez rozsadzanie.

owoc róży
owoc dzikiej róży

Kwitnienie, kwiaty i owoce u róż

Dzikie róże kwitną tylko raz w roku i są zapylane przez owady. Ich kwiaty są różnej wielkości, zależnie od gatunku i odmiany. Są przy tym osadzone pojedynczo lub zebrane w kwiatostany typu baldachogrona, wiechy lub podbaldachu. Są też obupłciowe i promieniste, z 5 płatkami i 5 działkami kielicha (u róż dzikich) i wyrastają na szypułkach o różnej długości. Duża liczba płatków u róż hodowlanych jest wynikiem mutacji i jest widoczna tylko u róż wytworzonych i uprawianych przez człowieka.

Kwiaty róż hodowlanych występują w wielu różnych kolorach, od dobrze znanej czerwonej róży lub żółtych i białych róż, przez pomarańczowe (herbaciane), różowe do purpurowych, a nawet niebieskawo-liliowych. Całkowicie niebiesko i czarno kwitnące róże ogrodowe na razie nie istnieją. Owoce róż stanowią liczne twarde niełupki, z wierzchu okryte mięsistą, czerwoną szypułką. Całość ma kształt kulisty lub elipsoidalny o długości 5-50 mm. Owoc róży znany jest przy tym z tego, że stanowi bogate źródło witaminy C.

Róża jest więc stosowana w medycynie ludowej m.in. jako preparat witaminowy oraz w celu łagodzenia bólu żołądka i leczenia raka. Najlepiej do tego celu nadają się róże dzikie. Z ich płatków kwiatowych i owoców wyrabia się też dżemy, marmolady, olejki różane. Płatki i owoce suszy się też i używa do wyrobu herbaty różanej lub jako komponent do innych rodzajów herbat.

Preferowane warunki siedliskowe dla róż

Dzikie róże (rodzaj Rosa) mogą przetrwać w różnych siedliskach, z wyjątkiem tych związanych z wyjątkowo mroźnymi zimami i pustyniami. Niektóre gatunki dzikich róż stoją jednak obecnie w obliczu niepewnej przyszłości (są coraz częściej wymieniane, jako w różnym stopniu zagrożone) ze względu na niszczenie i stopniową utratę siedlisk. Z kolei róże ogrodowe najlepiej rosną i kwitną posadzone w słonecznej, dobrze przepuszczalnej glebie.

róża ogrodowa

Szczególnie lubią przy tym gleby typu gliniaste i najlepiej jest je hodować też z dala od innych roślin, aby ich korzenie i krzewy nie zostały przez nie zarośnięte i zagłuszone. Ważne jest też, aby pamiętać, że hybrydy, czyli sztucznie tworzone przez hodowców odmiany róż stały się obecnie coraz bardziej przystosowane do różnych warunków środowiskowych. Należy więc sprawdzać przy ich zakupie, jakie optymalne warunki są najbardziej wskazane dla poszczególnych odmian. Dotyczy to zarówno krzewów różanych, jak i innych róż ogrodowych.

Róże ogrodowe i krzewy różane są obecnie dostępne w sprzedaży przez cały rok i są sprzedawane jako sadzonki. Podczas uprawy w ogrodzie, róże w naszych warunkach klimatycznych należy jednak sadzić w okresie od listopada do lutego. Jeśli kupimy krzewy różane rosnące w doniczkach, można je wysadzić do ogrodu w dowolnym momencie. Jednak róże doniczkowe odmian lubiących łagodniejszy i cieplejszy klimat, lepiej trzymać w domu. Można je ewentualnie wystawiać na balkon lub taras w wyjątkowo ciepłe dni latem.

Wskazówki dotyczące pielęgnacji róż

Róże ogrodowe i doniczkowe muszą być regularnie karmione/nawożone, a ilość podawanego im nawozu zależy od rodzaju gleby, w której są sadzone. Ich przycinanie jest również bardzo ważne i w naszych warunkach klimatycznych powinno być wykonane w okresie od połowy lutego do połowy marca, podczas dni trwających jednak bez mrozu. Przycina się wszystkie róże ogrodowe, a więc zarówno róże pnące, jak i zwykłe krzewy różane, również te doniczkowe. Mimo że kolce róż są mocne i ostre, niektóre gatunki jeleni są jednak w stanie jeść róże. Oprócz dużych roślinożerców, owady (szczególnie mszyce) i pająki również często je atakują. Także choroby grzybicze mogą powodować znaczne uszkodzenia róż uprawowych.

bukiet róż

Róża ciekawostki

Róże (rodzaj Rosa) są szeroko stosowane na całym świecie jako symbole miłości, współczucia lub smutku. Każdy kolor róży symbolizuje pewną wartość. Czerwona róża to symbol miłości, żółta to kolor przyjaźni, pomarańczowa symbolizuje entuzjazm, biel to czystość, a kolor różowy oznacza radość. Wiele odmian i gatunków róż ma kwiaty silnym i bardzo przyjemnym zapachu w wielu podobnych do siebie aromatach. Kwiaty te są z tego bardzo znane, a wyrabiane z nich od tysięcy lat esencje zapachowe i olejek różany służą jako ważny składnik w przemyśle perfumeryjnym. Ekstrakcja minimalnej ilości tego oleju wymaga ogromnej ilości róż – 1 gram olejku różanego jest, bowiem produkowany aż z 2 tys. róż.

Róże to ewolucyjnie bardzo stare rośliny. Jedna z najstarszych skamieniałości tych roślin została odkryta w Kolorado i pochodzi z 35 milionów lat temu. Róże są uważane od wieków za królowa kwiatów i często używane w literaturze czy muzyce. Obliczono, że istnieje już ponad 4000 piosenek dedykowanych tym cudownym kwiatom. Róże mogą przeżyć bardzo długi okres. Przykładowo, róża pnąca pokrywająca ścianę katedry w Hildesheim w Niemczech ma już ponad 1000 lat i rośnie nadal.